معرفی پایان نامه

کاخک سرزمین مادری

کاخک سرزمین مادری

کاخک یعنی، لطافت های ِ پاک دهکده

یادت هست؟ خانه ها و کوچه ها، بی مفسده

عروسی ، ختنه سوری ، ولیمه ،شبی خوانی

یادت هست؟ آن همه ساز و سرنا شعر خوانی

کاخک یعنی میزبانی ، میهمان روی چشم

یادت هست؟ با غریبه حتی یک ذره خشم

حاصلخیزی خاک، وای چنارُ وآن هوای پاک

یادت هست؟\\\" کشمونُ\\\" آن باغ های زیبای تاک

کاخک یعنی تلاش وکوشش ویکریز تولید

یادت هست؟سبد بافی های زیبا از شاخ بید

.....

شاعر محمد رضا شمسی

.......

ادامه نوشته

اهمیت استراتژیک شهر کاخک درقرارداد 1907

آشنایی با قرارداد 1907

-

قرارداد 1907 (در تاریخ ۳۱ اوت ۱۹۰۷م/ ۲۱رجب ۱۳۲۵ قمری/ ۹ شهریور ۱۲۸۶)، در سن‌پطرزبورگ پایتخت روسیه بین دولت‌های روس و انگلیس در مورد تقسیم ایران به امضا رسید

ادامه نوشته

کاخک نگینی بر پیشانی سیاه کوه

کاخک نگینی بر پیشانی سیاه کوه

بخش کاخک در ارتفاع 1700 متر از سطح دریا به طول جغرافیایی 58 درجه و 39 دقیقه از نصف النهار گرینویچ و عرض جغرافیایی 34 درجه و 9 دقیقه ، دارای 3 رشته کوه می باشد که از سه طرف شهر کاخک را احاطه می نماید و به این علت دارای آب و هوائی معتدل کوهیایه ای است...

در این مقاله با روستاهای بخش کاخک نیز آشنا می شویم.....

ادامه نوشته

ﮐﺎﺧﮏ ﻧﮕﻴﻨﯽ ﺳﺒﺰ در دل ﮐﻮﯾﺮ

دانلود مقاله

ﮐﺎﺧﮏ ﻧﮕﻴﻨﯽ ﺳﺒﺰ در دل ﮐﻮﯾﺮ

منبع:

www.khorasannews.com 

مزار سلطان محمد عابد کاخک گناباد

مزار سلطان محمد عابد کاخک گناباد

 (نمونه دیگری از نفوذ معماری ایران قبل از اسلام در بناهای اسلامی)

نویسنده :دکتر عباس زمانی

پیوست(ها):

 مزار سلطان محمد عابد کاخک گناباد (نمونه دیگری از نفوذ معماری ایران قبل از اسلام در بناهای اسلامی) (نوع: PDF  حجم: 1201KB)

منابع:

هنر و مردم 1351 شماره 124 و 125


منبع:

http://ensani.ir

زندگی نامه دکتر عباس  زمانی

امامزاده کاخک قبل از زلزله1347

http://shamsk.persianblog.i

آبیاری -ساعت آبی-فنجان

ساعت آبی، ساعتی است که در ابتدا برای تعیین دقیق زمان استفاده آب قنات سهامداران اختراع شد ولی بعدها برای تعیین بزرگترین روز سال - بزرگترین شب- طولانی ترین روز- روز برابری شب و روز و تعیین اوقات شرعی در دوره اسلامی بکار برده شد این ساعت قدمت دست کم ۲۵۰۰ سال دارد از ابتدای ساخت قنات گناباد مورد استفاده بوده‌است مدیریت این ساعت آبی توسط دستکم دو نفر در شبانه روز انجام می‌شده و دقیقه‌ها بر اساس تعداد پر آب شدن فنجان و با تعدای تشله یا سنگ گرد محاسبه می‌شده‌است. ساعت آبی تنها فن مهم علمی است که کاربرد میدانی دقیقی داشته واز چند هزار سال تا 50 سال قبل مورد استفاده بوده است. در مقایسه با استاریاب(اسطرلاب)که از نظر علمی بیشتر جنبه خرافی داشته تا کاربرد علمی و عملی، فنجان یا ساعت آبی ابزار وتکنیک بسیار ساده و در عین حال بسیار مهم و حیاتی در زندگی و کارکردعملی مردم داشته است و هرگز جنبه خرافاتی پیدا نکرده است.

طریقه کار این ساعت بدین گونه بوده که میر آب با چشم دوختن به فنجان با هر بار پر شدن و غرق شدن آن و خوردن آن به کف دیک یک فنجان یا هفت دنگ یا( ۷ دقیقه و نیم امروزی) محاسبه می‌ شده‌است.اگر فردی 10 فنجان سهم از قنات داشته باید هفتاد و پنج دقیقه یعنی 10 فنجان آب می برده و با اعلام جار زدن و یا شیپور زدن یا یک صدای قرار دادی فرد بعدی آب را به باغ یا زمین خود منتقل می کرده و به همین ترتیب...معمولا محل استقرار دایمی فنجان و مدیر آن (میر آب) خانه فنجان بوده است.اما در فصل تابستان گاهی ممکن است فنجان را به محل اصلی تقسیم آب ببرند كاليستنس مورخ يوناني كه در لشكركشي اسكندر مقدوني به ايران همراه او بود و رويدادهاي روز و مشاهداتش را منظما يادداشت مي كرد در يادداشتي كه بعدا با محاسبات تقويمي معلوم شده كه متعلق به سپتامبر 328 پيش از ميلاد است نوشته است: در اينجا (ايران)، در دهكده ها كه آب را برحسب نوبت به كشاورزان براي زراعت مي دهند، يك فرد از ميان آنان (كشاورزان) انتخاب مي شود تا بر زمان نوبت (و تقسیم زمانی سهام)نظارت داشته باشد. اين فرد در كنار مجراي اصلي آب و محل انشعاب آن ميان كشاورزان، بر سكويي مي نشيند و ظرفي فلزي را كه سوراخ بسيار ريزي در آن تعبيه شده است در ظرفي بزرگتر و پر از آب قرار مي دهد كه پس از پر شدن ظرف كوچك (يك بار و يا چند بار) كه به آهستگي و طبق محاسبه قبلي ابعاد سوراخ آن صورت مي گيرد، آب را قطع و آن را به جوي كشاورز ديگر باز مي كند و اين كار دائمي است و اين وسيله (ساعت آبي) عدالت را برقرار كرده و از نزاع كشاورزان بر سر آب مانع مي شود و ....[وب سایت امردا:[www.amordad.net/forum/index.php?topic=19063.]

منبع:

http://fa.wikipedia.org

تقسیم آب  در شهر کاخک وروستاهای مجاور با استفاده از فنجان ودر یک خانه که به سر فنجان   نامیده می شود ویک نفر مولف(moallef) نامیده می شود .انجام می گیرد.

خانه فنجان کاخک

چنار کاخک 1347

مجله لایف حاوی گزارش وتصاویر رلزله 1347 کاخک زبان انگلیسی

LIFE - 13 Sep 1968 - Google Books Result

books.google.com/books?id=Vz8EAAAAMBAJ...Vol. 65, No. 11 - 134 pages - Magazine
Q : — m C (0 > Oj U *■* (D 0> 3 O o 7 ." mm.^p si!**. ^-":j,% * -* %$ K, ' ^i»^ I '%»1 ) L* ' I just hours after the earthquake razed Kakhk, LIFE Correspondent Bill.

ضریح مطهربارگاه امامزاده سلطان محمد عابد (ع) کاخک محرم وصفر1390

تصاویر 28صفر یا چهل وهشتم سال90

مراسم عزاداری شهادت رسول اکرم (ص)وامام حسن مجتبی(ع) همراه با زیارت رسول اکرم(ص)از راه دور28صفرساعت 8/30 با سخنرانی /مداحی حجه الاسلام پور عابدین در مسجد جامع ولی عصر (عج)و مصلی

شهر کاخک
*************************************************************

عزاداری هیات های مذهبی شهر کاخک در محلحوزه علمیه حسنیه کاخک
28 صفر 1390

*******************************************************

هیات های مذهبی شهر کاخک
28 صفر 1390

تـاريخچـه شهـرکاخک

بخش كاخك در ارتفاع 1700 متر از سطح دريا به طول جغرافيايي 58 درجه و 39 دقيقه از نصف النهار گرينويچ و عرض جغرافيايي 34 درجه و 9 دقيقه ، داراي 3 رشته كوه مي باشد كه از سه طرف شهر كاخك را احاطه مي نمايد و به اين علت داراي آب و هوائي معتدل كوهيايه اي بوده و درجه حرارت متوسط آن 11/17 مي باشد. قنوات كاخك 7 رشته بوده كه آب كشاورزي را تأمين مي نمايد رودخانه هاي فصلي كاخك كه در قسمت شرقي و غربي شهر به موازات هم قرار گرفته اند كه به منظور استفاده بهينه از آب رودخانه مجاور بارگاه امامزاده سلطان محمد عابد پس از پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي نسبت به احداث سدخاكي با ظرفيت ذخيره آبي 000 200 1 مترمكعب اقدام گرديده كه تأثير بسزايي در رونق كشاورزي و همچنين آب و هواي منطقه دارد.

 اين شهر در فاصله 24 كيلومتري جنوب غربي گناباد واقع شده و از طرف مغرب به بخش بجستان ،از سمت جنوب شرقي به شهرستان قاين و از جنوب غربي به شهرستان فردوس بخش سرايان متصل است ، هواي آن معتدل و خشك و آب آن شيرين و گوارا و زيارتگاه مردمي است كه از راههاي دور و نزديك به آنجا مي آيند

جمعيت اين منطقه در گذشته از زمان حال به مراتب بيشتر بوده است به طوري كه در سال 1298 شمسي داراي يك مركز مهم تحصيلات قديم بوده كه اساتيد بزرگي همچون آيت  ا . . . كلباسي اصفهاني در آن به تدريس اشتغال داشته اند ، در سال 1318 شهرداري ، در سال 1306 دارائي ، در سال 1326 داراي درمانگاه و مراكز بهداشتي بوده است كه بسياري از عمل هاي جراحي از جمله جراحي چشم در اين مركز انجام مي شده است . به طوري كه اختلاف جمعيت اين شهربا جمعيت مركز شهرستان فقط 140 نفر بوده .

(شفيعي ، ابوالقاسم ، نامه گناباد سال 1373 )

عده اي عقيده دارند « كاخك » چنانكه از ظاهر واژه برمي آيد « كاخ كوچك » ناميده شده.ديگران ، وند « ك » را وند تحبيب دانسته اند و آنرا كاخ محبوب و زيبا ناميده اند و كساني نيز برآنند كه اين واژه  بايد « كاخ كي » يا كاخ پادشاهان كياني باشد.

متأسفانه زلزله مهيب 9 شهريور 1347 كه در حدود ساعت 14 اتفاق افتاد جمعيت 7000 نفري اين شهر را به نصف تقليل داد و مهاجرت جمع كثيري از نجات يافتگان را به دنبال داشت ، اكنون بر اساس آخرين سرشماري حدود 5000 نفر جمعيت دارد.

اماكن تاريخي داخل و اطراف شهر :

1- وضع طبيعي كاخك به گونه اي است كه كوهها از سه طرف آنرا در ميان گرفته و از سوي ديگر نيز بر مناطق جنوبي كه دشت گناباد است تا فاصله 30كيلومتري اشراف كامل دارد . اين موقعيت جغرافيايي و سوق الجيشي همراه با چشمه سارها و آبهاي سطحي فراوان و آگاهي از اينكه اقوام پارتي وكيانيان درمحدوده اين سرزمين (خراسان) مي زيسته اند ، دلايلي است بر اينكه چنين محيطي در محدوده سرزمينهاي گرم و كويري مي توانسته ، آرامشگاهي براي پادشاهان باشد.

2-مرقد امامزاده سلطان محمد عابد ( محمد بن موسي جعفر (ع) ) برادر امام رضا (ع) در كاخك مورد احترام معتقداني است كه از راههاي دور و نزديك براي زيارت به آنجا مي آيند

3-  « ارگ فرود» در حدود 6 كيلومتري غرب كاخك كه محل زندگي فرود فرزند سياوش و مادرش جريره ، دختران پيران ويسه بوده ( به استناد لغت نامه دهخدا ) استوتوس سردار سپاه كيكاوس تحت تأثير خودخواهي و بدذاتي آنرا منهدم كرده است. (شاهنامه ، داستان سياوش)

4- خرابه هايي در حدود 5 كيلومتري غرب كاخك به نام اسپيددژ ( دژ سفيد ) كه نام آن در شاهنامه آمده است.

5-  خرابه هاي قلعه رستم در منطقه كه قسمتي از آثار به جاي مانده آن در ضلع جنول غربي ميدان ورودي شهر كاخك مشهود مي باشد پناهگاهي زيرزميني بوده كه حدود 2000 نفر گنجايش داشته و در دل كوه بنا گرديده و در مقابل هجوم بيگانگان و از جمله روسها ( اُرُسها ) مورد استفاده قرار مي گرفته است.

6-   روستاي كلات در حدود 8 كيلومتري غرب كاخك كه نام آن ضمن داستانهاي مختلف بارها در شاهنامه آمده است.

7-   زيبد يكي از دهستانهاي بخش كاخك كه درشاهنامه بصورت «ريبد‌» بارها تكرار شده.
8-  مقبره پيران ويسه دردوكيلومتري غرب كاخك بربالاي كوهي دركنارآبادي به نام «ايدو»كه درشاهنامه فردوسي به آن اشاره شده.

9-  غاري موسوم به غار پارس ( پارت ) يا پارسه در حدود 4 كيلومتري جنوب شرقي كاخك كه مؤلف جغرافياي تاريخي گناباد ، شهري در آن محدوده را مركز پارتها مي داند ، نيز نشان از سابقه تاريخي آن است.

10- مؤلف كتاب نامبرده به نقل از كتاب طبقات ناصري از وقايع دوران غزنويان مي نويسد :   « در سال 601 كه سلطان غازي معزالدين لشكر به طرف خوارزم برد ملك علاء الدين از غور لشكر به طرف ملحدستان و قهستان رفت و به طرف جناباد قهستان لشكر كشيد و قلعه كاخ{ كاخك } جناباد رافتح كرد وغزو و جهاد بيشمار به جاي آورد.» مطلب فوق نشان مي دهد كه فتح قلعه كاخك درآن تاريخ اهميت ويژه اي داشته وبه معني تسلط برهمه گنابادبوده است.

11-  از آثار تاريخي و داراي اهميت مسجد جامع پايين (سربازار) كه در سال 961 ه.ق به دستور شاهزاده سلطانم خواهر شاه طهماسب اول صفوي ساخته شده و در سال 1070 گچبري و تزئينات ايوان و محراب آن انجام شده.

12-  مسجد جامع عليا : اشعار گرداگرد محراب آن منقوش است كه تاريخ ساخت مسجد از آخرين بيت آن به 500 سال قبل برمي گردد.

سال تاريخش چو پرسيدم خرد سنجيد و گفت                                                 دانه اي دُر از صدف با آب و تاب آيد برون

13-  مساجد ميرشاه مير ، خورك ، صيفا ، يعقوبان ، عطار ، نوري ، حسينيه حاج ابراهيم در بالا ، حاج محمد اشرف در پايين ، حسينيه آقا مهدي در مركز شهر ، مدرسه علميه سربازار كه واقف آن مرحوم حاج حسن كرباسي بين سالهاي 1100 تا 1200 مي زيسته از ديگر آثار تاريخي اين شهر كهن مي باشد.

14-  كاخك داراي 4 چنار بزرگ است كه تقريباً در يك خط مستقيم در كنار آبراهه اصلي از بالا به پايين غرس شده اند. ارتفاع چنار بالا حدود 30 متر و پيرامون آن 5/6 متر و پيرامون آن 5/6 متر ، چنار سربازار پيرامون آن 5/5 متر چنارسرفنجان با پيرامون 10/6 متر و چنارخورك داراي پيرامون 25/6 متر مي باشد.

قابل توجه اينكه همه بناهاي نامبرده در بالا بجز امامزاده كه دوباره بازسازي شده تا سال 47 آباد و مورد استفاده بوده است.

http://www.pnukakhk.ir

مزار کاخک

هنگامی که مأمون عباسی خاطرش از جانب برادر آسوده شد همچنان علویان آشتی ناپذیر را خاری می‏پنداشت خلنده در خاطر.شجاعان قوم در اردوی پراکنده علوی، هر کدام در گوشه‏ای رایت دعوت برافراخته بودند، محمّد بن موسی در جایی و زید بن موسی در دیگر جای و همه با قصد برانداختن سلطه مأمون.پیشنهادی که برای ولایتعهدی حضرت علیّ بن موسی(ع)از سوی عبّاسیان مطرح شد درواقع جستجوی مفرّی بود که می‏بایست نهایة مأمونیان را به دوره آرامش برساند و حدیث آن پیشنهاد و کیفیت‏ پذیرش آن از سوی ثامن الائمه(ع)معروف و مشهور است امّا این‏قدر می‏توان گفت که مأمون مجلس باشکوهی آراست تا خبر ولایتعهدی را علنی سازد.مقارن برپایی این جشن محمّد بن موسی در زندان بسر می‏برد.او قبلا بر مصالح خلیفه خروج کرده بود و مأخوذ بود و مأمون ضمن تشریفاتی که برای جشن مقرّر داشته بود، دستور داد محمّد بن موسی العابد را به خشنودی خاطر علیّ بن موسی الرضا(ع)از زندان برکشند.پس او را از حبس برآوردند و خلعتی فاخر بر او پوشاندند و با اسبهای عربی و با غلامان رومی به نزد علیّ بن موسی(ع)فرستاد و او را عفو نمود.......

نویسندهخسروی، محمد رضا

منبع در اینترنت:

http://www.noormags.com

ادامه نوشته

کاخک در لغت نامه دهخدا

*کاخک . [ ] (اِخ ) نام یکی از دهستانهای بخش حومه ٔ جویمند شهرستان گناباد. در جنوب باختری شهرستان گناباد واقع است . موقع دهستان کوهستانی و هوا معتدل میباشد. آب مزروعی دهستان از چشمه سار و قنوات تأمین میشود. ساکنین عموماً شیعه و زبان مادری آنها فارسی است . این دهستان در منطقه ٔ گناباد محل ییلاقی بشمار میرود. از13 آبادی بزرگ و کوچک تشکیل میگردد و نفوس آن در حدود 10376 تن است . (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج 9).

*-کاخک . [ ](اِخ ) قصبه ٔ مرکز دهستان کاخک بخش حومه ٔ جویمند شهرستان گناباد، واقع در 36هزارگزی جنوب باختری گناباد و 15هزارگزی باختر شوسه ٔ عمومی بیرجند گناباد: دامنه ، معتدل . سکنه ٔ آن 4860 تن است . آب آن از قنات محصول آنجا غلات ، زعفران ، تریاک ، ابریشم و شغل اهالی زراعت و کسب آنان قالیچه بافی . راه آن اتومبیل رو است . و دارای ادارات دولتی پست و تلگراف ، دارائی ، شهرداری ، بهداری ، درمانگاه ، پاسگاه ژاندارمری ، دفتر ازدواج و طلاق و دبستان . این قصبه بهترین محل ییلاقی و دارای درخت های کهن سال است . (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج 9)

منبع:

http://www.loghatnaameh.org/

آبدهي قنوات كاخك و تأثير آن بر زندگي اجتماعي

خلاصه مقاله:

دريايي از اشك بر كاريزهاي خشكيده كاخك

كاخك را همه مي شناسيم با زلزله ويرانگر سال 47 ، با روحانيت و تقدس امامزاده سلطان محمد عابد (ع) ، با همت بلندِ مردان با غيرتش ، با همه خاطرات تلخ و شيرين گذشته اش.

زماني همه ، كاخك را به شهر چهارچنار با آبشارهاي خروشان و درختاني سربه فلك كشيده و طبيعتي زيبا و سرسبز مي شناختند. زماني كاخك را حلقه سبزي ميان بيابان و كوهستان مي دانستند ، آري زماني كاخك تفرج گاه شاهان بود كاخك نبود كه كاخَ ك بود ، قصري كوچك و سرسبز.

اما اينك گرد و غبار خشكسالي ، اين شهر تاريخي را در هاله اي از حسرت و يادهاي سبز گذشته فرو برده و چتري از بي وفايي و فراموشي بر سرتمام افتخاراتش كشانده ، اينك مائيم و قناتهايي كه به جاي فواره هاي زلال ، جرعه جرعه ، تشنگان را مهمان سفره گسترده زمين مي نمايند ، مائيم و كاريزهاي  خشكيده اي كه ديگر نمي توان در كنارشان نشست و به قول سعدي گذر عمر را ديد.

آهِ حَسرت ، ديربازي است كه مهمان خانه خانه هاي اين شهر گشته ، آسمان آبي اين سرزمين چند صباحي است كه ديگر با مردم اين ديار مهربان نيست و زمين بخشنده خدا مدتي است كه بركت را هديه دستان پينه بسته مردان اين خطه نمي كند.

 اين مقاله آينه تمام قدي نيست از همه آنچه بايد باشد يا آرزو مي شود كه ايجاد شود و آينه محدب و مقعري هم نيست كه در هر فكر ، مصلحت و انتقادي راه افراط يا تفريط را بپيمايد ، اين مقاله اميدوار است تا بيانگر افكار و خواسته هاي امروز و آرزوهاي همت طلبانه فردا باشد. اين مقاله آمده است تا بگويد راه توسعه كاخكِ فردا ، از كوچه پس كوچه هاي كاخك امروز مي گذرد . آمده است تا با دريايي از اشك بر كاخك امروز ، نهال تنومند كاخك فردا را آبياري نمايد.

چكيــده مقــاله :

در ارتباط مستقيم با موضوع تحقيق در هيچ جا منبعي مشاهده نگرديد البته به طوركلي در منابع مختلف كارهايي صورت گرفته كه بيشتر بحران آب را مدنظر داشته اند و به مسائل روحي و رواني مردم و كنش متقابل اين دو كمتر توجه شده است . براي انتخاب نمونه اي مستند كه بيانگر وضعيت موجود و تأثيري قابل وضوح باشد قنوات كاخك مورد بررسي قرار گرفته ، اين منطقه با آب و هواي كوهستاني ، پيشينيه تاريخي بلند و شهرت زياد آن به سبب سرسبزي و طراوت در گذشته يكي از قطبهاي زراعي محسوب مي شده كه علاوه بر نياز خود ، نياز شهرهاي مجاور را نيز تأمين مي كرده و اكنون با بروز خشكسالي هاي متوالي زندگي اجتماعي مردم دچار مخاطراتي گشته كه در اين مقاله تلاش شده است تا با بيان خشكسالي هاي پي در پي منطقه و آبدهي بسيار كم قنوات و خشك شدن كاريزهاي فصلي بر اقتصاد ، اجتماع ، سياست ، طبيعت ، جمعيت ، مهاجرت ،  وقف ، گردشگري ، ميراث فرهنگي و . . .   مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد به همين منظور تحقيقاتي در جهت شناخت و توانهاي بالقوه منطقه صورت گرفته و در پايان پيشنهاداتي در جهت استفاده از آنها ارائه گرديده است.

قنات يا كاريز ، يكي از پيچيده ترين و شگفت انگيزترين ابداعات تاريخ بشري است كه براي رفع يكي از نيازهاي مهم وحياتي جوامع انساني ، يعني آبرساني به مناطق كم آب بوجود آمده و متأسفانه تاكنون آنگونه كه شايسته مقام آن است مورد توجه محققان قرار نگرفته . همايش ملي قنات فرصتي است تا با بررسي فني و كمي رشته هاي موجود و علت خشك شدن برخي از آنها به قضاوتي ژرف درباره اين پديده فوق العاده كه اكنون تنها نمودي از چشم اندازهاي خشك فلات ايران است پرداخته شود.

 با يك نگاه كوتاه بر احياي كشاورزي در ايران و استفاده منطقي از منابع آب كشور مي توان به اهميت موضوع  پي برد. بهتر است كه مسير پر پيچ و خم ادغام اين دو را عاقلانه تر بررسي كنيم و براي اين كار به بررسي آمار دقيق  سفره هاي زيرزميني اقدام كنيم كه در آن ارجحيت مبحث آشكارا حرفي براي گفتن داشته باشد.

 دريافت فايل

 منبع:

http://www.sh-kakhk.ir

سایت شهرداری کاخک

امام‌زاده سلطان محمد عابد(ع)

این آرامگاه در شهر كاخك، در 24 كیلومتری جنوب گناباد واقع است. سلطان محمد عابد را برادر حضرت امام رضا (ع) می‌دانند؛ ولی چنان‌كه از قراین برمی‌آید، وی محمد بن جعفر الصادق (ع) عموی بزرگوار امام رضا (ع) است كه به «محمد العابد» شهرت داشته است.

بنا به روایتی،‌ این بنا توسط امیرعبداللّه توتی در اواخر دوره‌ سلجوقی بر روی یك سكو ساخته شده است، و در دوره‌های تیموری و صفوی مورد تعمیر قرار گرفته است. بر سردرِ ایوان شمالی، كتیبه‌ای با كاشی معرق و به خط علیرضا عباسی جای دارد كه نام شاه اسماعیل صفوی را در بر دارد. تاریخ كتیبه : «سنه ثمانین و تسعمائه (980)» است. این بنا در زلزله شهریور 1347 هـ.ش صدمه دید و بعدها بازسازی شد.
بنای این مقبره عبارت است از : یك تالار مربع به ضلع 8/5 متر با درگاهی در وسط هر ضلع، دو تالار مستطیل در شرق و غرب تالار به طول 24 و عرض 27/25 متر؛ یك ایوان در وسط جبهه‌ شمالی و دو ایوانچه در طرفین؛ و یك فضای بدون سقف در جلوی ایوان، و دو ایوانچه مذكور. پلكان در غرب ایوان شمالی واقع است. فرم كلی مقبره از خارج مكعب مستطیل به نظر می‌رسد كه ارتفاع آن از ازاره پایین در حدود 6 متر است. بالای این مكعب، با زدن گوشواره‌ها و طاق‌نماها به كثیرالاضلاع تبدیل شده و گنبد بر آن قرار گرفته است.
مصالح عمده بنا را آجر و گچ و ساروج تشكیل می‌دهد و در تعمیرات اخیر، سیمان نیز به كار رفته است. تالارهای مستطیل طرفین تالار مربع، فعلاً با گچ سفید اندود شده‌اند.
در وسط تالار مربع، زیر ضریح سلطان محمد عابد، صندوق زیبای قبر قرار دارد كه از پایین به بالا، با یك ازاره و یك سطح مشبك و یك كتیبه مزین گردیده است.
دكتر عباس زمانی، با ذكر دلایلی از جمله شباهت نقشه بنا با بناهای قبل از اسلام مانند كاخ بیشابور و تالار مربع جنوبی مسجد جامع اصفهان و ... معماری بنا را الهام‌یافته از معماری بناهای پیش از اسلام و اوایل دوره‌ اسلامی می‌داند.

مقاله در مورد شهر کاخک در جنک جهانی اول

مقاله در مورد  شهر کاخک در جنک جهانی اول به انگلیسی

ادامه نوشته

مزار کاخک

مجله هنر و مردم - شماره 124 - مزار سلطان محمد عابد کاخک گناباد

مزار سلطان محمد عابد کاخک گناباد (نمونه دیگری از نفوذ معماری ایران قبل از اسلام در بناهای اسلامی) (7 صفحه - از 22 تا 28)

مجلات : هنر » هنر و مردم » بهمن و اسفند 1351 - شماره 124 و 125 »

معرف:زمانی، عباس

روتای تاریخی زیبد

زیبد از نقاط باستانی ایران است و قلعه ای تاریخی از دوران اشکانیان در آن باقی مانده است.

نام زیبد در داستان ۱۲ رخ شاهنامه بارها گفته شده است و محل جنگ ۱۲ رخ به نام سرپیوند در پای دژ زیبد بوده است. سپاه ایران به رهبری گودرز در مسیر خود به سوی مرو از زابلستان به این محل آمدند و مدتی در این محل خیمه و خرگاه برپا کردند. در این نبرد فرمانده سپاه ایران، گودرز بود که در دژ زیبد سکنی گزید. دلیل نامگذاری این جنگ، نبرد تن به تن ۱۲پهلوان در ابتدای جنگ بوده است.

در حومه زیبد طاق پیرصوفه قرار دارد که شبیه به طاق بستان اما فاقد نقوش حجاری است.

زیبد در شاهنامه( داستان دوازده رخ )

روستای زیبد در شاهنامه، داستان دوازده رخ

 

برفتند با کشتگان همچنان                                     گروی زره را پیاده دوان

چو نزدیک بنگاه و لشکر شدند                                پذیره ی سپهبد سپاه آمدند

بپیش سپه بود گستهم شیر                                  بیامد بر پهلوان دلیر

زمین را ببوسید و کرد آفرین                                    سپاهت بی آزار گفتا ببین

 چنانچون سپردی سپردم بهم                                درین بود گودرز با گستهم

 که اندر زمان از لب دیده بان                                    بگوش آمد از کوه زیبد فغان

http://zibad23.persianblog.ir

بارگاه امامزاده سلطان محمد عابد (ع) کاخک/برات =چراغ برات1390

معماری گنبد امام زاده کاخک

گُنبد دوپوشي تزييني در آثار تاريخي اسلامي ايران

 

گنبد سقفي است نيم كروي (شكل 1) يا مقعر كه معمولاً در بالاي پلانهاي مدور يا مربع و كثيرالاضلاع، كه با كمك گوشوار مدور مي‌شود، تعبيه مي‌گردد. گنبد داراي سوابق طولاني است كه قدمت و سير تحول آن بخوبي روشن نيست ولي با توجه به گفته‌هاي ويل دورانت مورخ هنر: «چنين خانه‌ها را درجائي كه روزي سرزمين سومر بوده است هم اكنون بآساني مي‌توان ديد. كلبه‌ها دري چوبين داشت كه روي پاشنه‌يي سنگي مي‌چرخيد، و كف اطاق معمولاً گلي بود؛ سقف كلبه را با خم كردن و اتصال سر ني‌ها بشكل قوسي مي‌ساختند، يا اينكه ني‌ها را گل‌اندود مي‌كردند و روي تيرهاي عرضي سقف مي‌كشيدند.

ادامه نوشته

معرفی مقاله

عنوان اصلي :مزار سلطان محمد عابد، كاخك گناباد

پديدآورندگان : نويسنده عباس زماني

نشريه : هنر و مردم
صفحه : 22-28
زبان : فارسي
پياپي : 124,125
تاريخ : 1351 شمسي
ارتباط محتوايي :
کد پارسا : 1206028چکيده :

ويژگيهاي معماري و كيفيت تزيين بناي مقبره سلطان محمد عابد، از ابنيه مربوط به دوره شاه طهماسب صفوي در كاخك گناباد، بيان شده است. قريه كاخك در 24 كيلومتري جنوب گناباد مقبره‏اي را در خود جاي داده كه در زير آن مدفن سلطان محمد عابد، برادر امام رضا (ع) قرار دارد. بناي اين مقبره بر اساس كتيبه كاشيكاري جلو ايوان آن كه به خط عليرضا عباسي نوشته شده مربوط به دوره شاه طهماسب صفوي است و ساختمان آن شامل يك تالار مربع، دو تالار مستطيل، يك ايوان در وسط جبهه شمالي، دو ايوانچه در طرفين جبهه شمالي و يك فضاي بدون سقف مي‏باشد. عناصر معماري به كار رفته در اين بنا شامل گوشواره‏ها، طاق‏نماها، و سقفهاي عرقچيني مي‏باشد كه با كاشي‏هاي شش ضلعي و مستطيل شكل و شيشه‏هاي مثلثي و چهارگوش تزيين شده‏ اند.

 

http://www.parsabooks.com

معرفی کتاب/کاخک پایتخت اشکانیان

کاخک پایتخت اشکانیان
پدید آورنده:سید محمد حسینی
چاپ اول 1386
مشهد.نی نگار.1386

وضعيت تاريخي شهرستان گناباد

جغرافياي تاريخي گناباد نشان مي دهد كه اين شهرستان در دوران پيش از اسلام گذرگاه داخل فلات ايران و قسمتهاي شرقي آن، محل برخورد و ميدان جنگ لشكر ايران و توران بوده است. همچنين مشخص است كه در كنار اين گذرگاه اصلي و جنگي يعني تنگل (تنگه) كلات، قلعه ي فرود وجود دارد در بسياري از منابع قديمي به وجود اين قلعه در منطقه گناباد اشاره شده و داستان مبارزه ي فرودين سياوش با توس نوذر را در آن ذكر كرده اند.

ادامه نوشته

کاخک

واقع در22کیلومتری مرکز شهرستان گناباد از جمله شهرهایی است که سابقه تمدن وفرهنگ چند هزارساله دارد. تشکیلات زمین شناسی وفسیل انواع سر پایان (حتی در ارتفاعات کاخک) نشاندهنده آن است که منطقه کاخک دردورانهای بسیار قدیم در کف دریا قرار داشته است . شاید به همین دلیل سابقا" کاخک به جزیره کوخک (به فتح خاء) معروف بوده است  که احتمالامنطقه کاخک نخستین منطقه ای بوده که در منطقه عمومی گناباد بدلیل تغییرات ناشی از چین خوردگی وتغییرات آب وهوایی اززیر آب بیرون آمده و چون اطراف آنرا آب فرا گرفته بوده است، به جزیره ای خوش آب وهوا تبدیل شده است . شاید هم علت نامگذاری ، خانه کوچکی بوده است که در آن جزیره خوش آب وهوا ساخته شده بوده است. تابنده نویسنده تاریخ وجغرافیای گناباد در مورد وجه تسمیه کاخک میگوید: بعضی از نویسندگان با فتح خاء که مصغر کاخ است، تلفظ نموده اند که معنی کاخ کوچک را دارد وآن نیز ازجهتی درست است زیرا به واسطه ی ارتفاع زیادی که نسبت به حومه گناباددارد، و نیز از سایر آبادیهای گناباد ، به واسطه اشجار زیادی که دارد،خوش آب وهواتر وخوش منظره تر وزیباتر است وبه همین جهت تشبیه به کاخ شده است. هر چند که سابقه سکونت مردم در منطقه کاخک دقیقا مشخص نیست ولی......

ادامه نوشته

بخش كاخك در ارتفاع 1700 متر از سطح دریا به طول جغرافیایی 58 درجه و 39 دقیقه از نصف النهار گرینویچ و عرض جغرافیایی 34 درجه و 9 دقیقه ، دارای 3 رشته كوه می باشد كه از سه طرف شهر كاخك را احاطه می نماید و به این علت دارای آب و هوائی معتدل كوهیایه ای بوده و درجه حرارت متوسط آن 11/17 می باشد. قنوات كاخك 7 رشته بوده كه آب كشاورزی را تأمین می نماید رودخانه های فصلی كاخك كه در قسمت شرقی و غربی شهر به موازات هم قرار گرفته اند كه به منظور استفاده بهینه از آب رودخانه مجاور بارگاه امامزاده سلطان محمد عابد پس از پیروزی انقلاب شكوهمند اسلامی نسبت به احداث سدخاكی با ظرفیت ذخیره آبی 000 200 1 مترمكعب اقدام گردیده كه تأثیر بسزایی در رونق كشاورزی و همچنین آب و هوای منطقه دارد.

 این شهر در فاصله 24 كیلومتری جنوب غربی گناباد واقع شده و از طرف مغرب به بخش بجستان ،از سمت جنوب شرقی به شهرستان قاین و از جنوب غربی به شهرستان فردوس بخش سرایان متصل است ، هوای آن معتدل و خشك و آب آن شیرین و گوارا و زیارتگاه مردمی است كه از راههای دور و نزدیك به آنجا می آیند ، در گذشته بازار پررونقی داشته كه محل داد و ستد شهرستانهای اطراف و مركز خرید و فروش كالاهای تولیدی و مایحتاج مصرفی بوده است. كارگاههای پررونق نخ تابی ، پارچه بافی ، رنگـرزی ، دباغی ، كفاشی ، آهنگری ، مسگـری و تفنگ سازی دركنار بارگاه مقدس حضرت محمد ابن موسی الكاظم (ع) جلوه ویژه ای به شهر می بخشید . ییلاقات ، آبشارها ، آسیابهای آبی و كارگاههای روغن گیری آن مكانهایی بوده كه از راههای دور، جهت تفرج ، زیارت و آرد كردن گندم و روغن گیری از دانه های روغنی به آنجا می آمده اند.

دو كاروانسرای بزرگ شاه عباسی و آقا محمد محل تجمع و داد ستد مسافران و پیشه وران بود.مشهور است كه شاه عباس از كاخك تا كربلا 999 كاروانسرا بر سرراه كاروانیان ساخته بود كه تعدادی از آنها هنوز باقی است.

جمعیت این منطقه در گذشته از زمان حال به مراتب بیشتر بوده است به طوری كه در سال 1298 شمسی دارای یك مركز مهم تحصیلات قدیم بوده كه اساتید بزرگی همچون آیت  ا . . . كلباسی اصفهانی در آن به تدریس اشتغال داشته اند ، در سال 1318 شهرداری ، در سال 1306 دارائی ، در سال 1326 دارای درمانگاه و مراكز بهداشتی بوده است كه بسیاری از عمل های جراحی از جمله جراحی چشم در این مركز انجام می شده است . به طوری كه اختلاف جمعیت این شهربا مركز جمعیت مركز شهرستان فقط 140 نفر بوده . (شفیعی ، ابوالقاسم ، نامه گناباد سال 1373 )

متأسفانه زلزله مهیب 9 شهریور 1347 كه در حدود ساعت 14 اتفاق افتاد جمعیت 7000 نفری آنرا به نصف تقلیل داد و مهاجرت جمع كثیری از نجات یافتگان را به دنبال داشت ، اكنون بر اساس آخرین سرشماری حدود 5000 نفر جمعیت دارد.

توسعه صنعت توریست در شهر :

در جهت توسعه صنعت توریست در شهر كاخك پروژه عظیمی به وسعت 30 هكتار و اعتباری بالغ بر یك میلیارد ریال با نام پروژه پارك آبشار در دست تهیه و اقدام می باشد. كه مقداری از كارهای اجرایی آن در حال انجام و مقداری دیگر نیز در دست بررسی و مطالعه توسط شركت محتـرم كریاس بنا می باشد. امید می رود این پروژه با وجود آب و هوای خنك و فرح بخش ، آبشارهای زیبا ، آسیاب های آبی قدیمی ، امكانات بازی و سرگرمی جهت كودكان و مجاورت با بارگاه امامزاده سلطان محمد عابد (ع) به یكی از قطب های توریستی مهم در خراسان پنهاور تبدیل شود.

 

اماكن تاریخی داخل و اطراف شهر :

عده ای عقیده دارند « كاخك » چنانكه از ظاهر واژه برمی آید « كاخ كوچك » نامیده شده.دیگران ، وند « ك » را وند تحبیب دانسته اند و آنرا كاخ محبوب و زیبا نامیده اند و كسانی نیز برآنند كه این واژه به دلایل زیر باید « كاخ كی » یا كاخ پادشاهان كیانی باشد.

1-     وضع طبیعی كاخك به گونه ای است كه كوهها از سه طرف آنرا در میان گرفته و از سوی دیگر نیز بر مناطق جنوبی كه دشت گناباد است تا فاصله 30كیلومتری اشراف كامل دارد . این موقعیت جغرافیایی و سوق الجیشی همراه با چشمه سارها و آبهای سطحی فراوان و آگاهی از اینكه اقوام پارتی وكیانیان درمحدوده این سرزمین (خراسان) می زیسته اند ، دلایلی است بر اینكه چنین محیطی در محدوده سرزمینهای گرم و كویری می توانسته ، آرامشگاهی برای پادشاهان باشد.

2-     مرقد امامزاده سلطان محمد عابد ( محمد بن موسی جعفر (ع) ) برادر امام رضا (ع) در كاخك مورد احترام معتقدانی است كه از راههای دور و نزدیك برای زیارت به آنجا می آیند

3-     وجود « ارگ فرود» در حدود 6 كیلومتری غرب كاخك كه محل زندگی فرود فرزند سیاوش و مادرش جریره ، دختران پیران ویسه بوده ( به استناد لغت نامه دهخدا ) استوتوس سردار سپاه كیكاوس تحت تأثیر خودخواهی و بدذاتی آنرا منهدم كرده است. (شاهنامه ، داستان سیاوش)

4-       وجود خرابه هایی در حدود 5 كیلومتری غرب كاخك به نام اسپیددژ ( دژ سفید ) كه نام آن در شاهنامه آمده است.

5-     وجود خرابه های قلعه رستم در منطقه كه قسمتی از آثار به جای مانده آن در ضلع جنول غربی میدان ورودی شهر كاخك مشهود می باشد پناهگاهی زیرزمینی بوده كه حدود 2000 نفر گنجایش داشته و در دل كوه بنا گردیده و در مقابل هجوم بیگانگان و از جمله روسها ( اُرُسها ) مورد استفاده قرار می گرفته است.

6-       وجودروستای كلات در حدود 8 كیلومتری غرب كاخك كه نام آن ضمن داستانهای مختلف بارها در شاهنامه آمده است.

7-       زیبد یكی از دهستانهای بخش كاخك كه درشاهنامه بصورت «ریبد‌» بارها تكرار شده.

8-       روستای « چــرمه » در جنوب كاخك چندین بار بصورت « چرم » آمده است.

9-       وجودمقبره پیران ویسه دردوكیلومتری غرب كاخك بربالای كوهی دركنارآبادی به نام «ایدو»كه درشاهنامه فردوسی به آن اشاره شده.

10-   وجود غاری موسوم به غار پارس ( پارت ) یا پارسه در حدود 4 كیلومتری جنوب شرقی كاخك كه مؤلف جغرافیای تاریخی گناباد ، شهری در آن محدوده را مركز پارتها می داند ، نیز نشان از سابقه تاریخی آن است.

11-   مؤلف كتاب نامبرده به نقل از كتاب طبقات ناصری از وقایع دوران غزنویان می نویسد :   « در سال 601 كه سلطان غازی معزالدین لشكر به طرف خوارزم برد ملك علاء الدین از غور لشكر به طرف ملحدستان و قهستان رفت و به طرف جناباد قهستان لشكر كشید و قلعه كاخ{ كاخك } جناباد رافتح كرد وغزو و جهاد بیشمار به جای آورد.» مطلب فوق نشان می دهد كه فتح قلعه كاخك درآن تاریخ اهمیت ویژه ای داشته وبه معنی تسلط برهمه گنابادبوده است.

12-    از آثار تاریخی و دارای اهمیت مسجد جامع پایین (سربازار) كه در سال 961 ه.ق به دستور شاهزاده سلطانم خواهر شاه طهماسب اول صفوی ساخته شده و در سال 1070 گچبری و تزئینات ایوان و محراب آن انجام شده.

13-    مسجد جامع علیا : اشعار گرداگرد محراب آن منقوش است كه تاریخ ساخت مسجد از آخرین بیت آن به 500 سال قبل برمی گردد.

سال تاریخش چو پرسیدم خرد سنجید و گفت    

                                          دانه ای دُر از صدف با آب و تاب آید برون

14- مساجد میرشاه میر ، خورك ، صیفا ، یعقوبان ، عطار ، نوری ، حسینیه حاج ابراهیم در بالا ، حاج محمد اشرف در پایین ، حسینیه آقا مهدی در مركز شهر ، مدرسه علمیه سربازار كه واقف آن مرحوم حاج حسن كرباسی بین سالهای 1100 تا 1200 می زیسته از دیگر آثار تاریخی این شهر كهن می باشد.

15-   كاخك دارای 4 چنار بزرگ است كه تقریباً در یك خط مستقیم در كنار آبراهه اصلی از بالا به پایین غرس شده اند. ارتفاع چنار بالا حدود 30 متر و پیرامون آن 5/6 متر و پیرامون آن 5/6 متر ، چنار سربازار پیرامون آن 5/5 متر چنارسرفنجان با پیرامون 10/6 متر و چنارخورك دارای پیرامون 25/6 متر می باشد.

http://iranjourney.mihanblog.com

نظام توزیع سنتی آب کشاورزی کاخک

شهر کاخک واقع در جنوبی‌ترین نقطه استان خراسان رضوی از توابع شهرستان گناباد می‌باشد. نوع کشاورزی این شهر از نظام خرده مالکی تبعیت نموده و قدمت آن به تاریخ این شهر بر می‌گردد جالب این است که حداقل در طول پنج قرن اخیر نظام توزیع آبیاری آن تاکنون کوچکترین تغییری در آن صورت نگرفته و حتی زمانبندی توزیع آب بر مبنای شکل سنتی (فنجانی) که در اغلب مناطق به ساعت تبدیل گشته در این شهر بدون کوچکترین تغییر باقی مانده است. مدار آبیاری بر 5/12 شبانه‌روز بنا گردیده که هر شبانه‌روز دارای نامی محلی به عنوان مثال: عنایت، صیفا، میر ظهیر، ارباب، نورالدین محمد، محمد شریف، موقوفه مزار، و مدرسه و ... نامگذاری شده است. شکل استثنایی این نوع توزیع (فنجانی) با سایر مناطقی که توزیع فنجانی دارند اینست که توزیع همزمان آبدهی هفت رشته قنات که مالکین به صورت مشاعی از آن شریک می‌باشند را محاسبه و سهم هر مالک را دقیقاً در طول مدار تحویل می‌نماید......

ادامه نوشته

کاخک؛ توزيع آب به روش پنج قرن پيش

شهر کاخک واقع در جنوبي ترين نقطه خراسان رضوي از توابع شهرستان گناباد مي باشد.

نوع کشاورزي اين شهر از نظام خرده مالکي تبعيت نموده و قدمت آن به تاريخ اين شهر بر مي گردد. جالب اين است که حداقل در طول پنج قرن اخير نظام توزيع آبياري آن تاکنون کوچکترين تغييري در آن صورت نگرفته و حتي زمان بندي توزيع آب بر مبناي شکل سنتي(فنجاني) که در بيشتر مناطق به ساعت تبديل گشته، در اين شهر بدون کوچکترين تغيير باقي مانده است.

ادامه نوشته

وجه تسميه كاخك

وجه تسميه كاخك

عده اي را عقيده بر آن است كه چون كاخك داراي درختان فراوان بوده است به آن «كاخك» (به فتح خاء) گفته اند و بر اثر كثرت استعمال تلفظ به شكل امروزي در آمده است كه فتحه به سكون تبديل شده است لكن اين اعتقاد نيز وجود دارد كه با توجه به قدمت تاريخي بسيار زياد شهرستان گناباد در گذشته هاي دور يكي از پادشاهان ايران باستان در منطقه ييلاقي كه امروز كاخك ناميده مي شود كاخ باشكوهي بنا كرده كه آنرا «كاخ كي»  ناميده اند، مي دانيم كه در دوران اساطيري ايران تعدادي از پادشاهان ايران باستان لقب «كي» داشته اند و اصولاً «كي» به معني پادشاه و صاحب جاه و مقام بوده است كه البته اصل آن «كوي» بوده و بعدها بصورت «كي» تلفظ گرديده است. مانند كي كاوس، كي قباد، كي خسرو، كي آرش و كي سياوش، عليهذا بعيد بنظر نمي رسد كه كاخك در اصل «كاخ كي» بوده باشد كه بدين ترتيب مربوط به يكي از پادشاهان كياني مي شده است. كه در كاخك و يبا اطراف آن سكونت داشته و ايزو يا قلعه  سفيد در 3 كيلومتري آن به شاه نشين معروف بوده است.