زلزله کاخک

گزارش داريوش ارجمند روزنامه خراسان 11 شهريور 1347

ادامه نوشته

نکاتی که باید قبل از رفتن به طبیعت‌گردی بدانید

فصل تابستان همه به فکر عوض‌کردن آب و هوا می‌افتند. در این زمان سفرهای اکوتوریسمی یا طبیعت‌گردی  مخصوصا سفر به مناطق ییلاقی شهر کاخک وروستاهای اطراف  جذابیت‌ها و طرفدارهای دارد.

در ادامه نکاتی که باید قبل از رفتن به طبیعت‌گردی بدانید ارائه می شود:

ادامه نوشته

زلزله خاموش

آقاي استاندار، کاخک را در 12سالگي «زلزله خاموش» دريابيد

خراسان رضوي - مورخ چهارشنبه 1388/06/04 شماره انتشار 17348

بخش کاخک در جنوب استان خراسان رضوي از محروم ترين نقاط استان به شمار مي رود. نام اين شهر بعد از وقوع زمين لرزه مخرب شهريور ماه سال ۱۳۴۷ با زلزله شناخته شد و ساليان متمادي است که خشکسالي به عنوان زلزله اي خاموش دامن گير اين خطه و اهالي آن شده است. گرچه بعد از زلزله کاخک بيشتر به خانه سالمندان شباهت يافت و اغلب جوانان آن به دليل بيکاري مجبور به ترک زادگاه خود شدند، اما قهر طبيعت نيز بر شدت اين مهاجرت ها و گستردگي دامنه آن افزوده است.گرچه گزارشگران خراسان در فصل سرسبزي درختان به کاخک عزيمت کرده اند ليکن کشت زارها و باغ هاي اين منطقه ييلاقي را پژمرده و بي رمق يافتند و حتي در سد خاکي اين بخش معروف به سد شهيد نوري کاخک يک قطره آب هم مشاهده نشد.

نگراني کشاورزان

کشاورزان بخش کاخک در گفت و گو با خراسان به کاهش نزولات جوي طي سال هاي اخير و خشک شدن قنات ها و چشمه ها در اين منطقه اشاره کردند. آنان مي گويند: کم آبي و بحران خشکسالي که براي دوازدهمين سال اين بخش را گرفتار کرده است امرار معاش روستاييان به ويژه کشاورزان و باغ داران را با مشکل مواجه کرده است.يکي از اهالي روستاي ديسفان با اشاره به خشک شدن قنات کشاورزي روستا مي گويد: زلزله خاموش در منطقه کاخک خشکسالي است که عرصه را بر زندگي اهالي تنگ کرده و کار به جايي رسيده است که همه بايد مددجوي کميته امداد امام خميني(ره) شويم.وي مي افزايد: به دليل شرايط اقليمي در منطقه يا سرما و تگرگ باغ ها و سردرختي هاي ما را از بين مي برد يا خشکسالي ريشه درختان را مي خشکاند. سال هاي اخير هر دو مشکل سبب شده بخش کاخک طراوت و سرسبزي بهاري و ميوه هاي تابستاني را نداشته باشد.

تنها مشکل بخش

رئيس شوراي اسلامي شهر کاخک نيز در گفت و گو با خراسان مي گويد: تنها مشکل اين بخش مسئله خشکسالي است که ۱۲ سال پياپي مي باشد دامنگير مردم شده است. «متولي زاده» مي افزايد: علاوه بر تبعات ناشي از هجوم آفت سرشاخه خوار که درختان بادام و ساير ميوه هاي منطقه را از بين برده است کرم خراط نيز به شکار درختان گردو آمده و درختان صد ساله به ناچار قطع شده و سوزانده شده اند. وي با اعلام اين که اميد باغ داران منطقه نااميد شده است و ديگر کسي دل به کشاورزي و باغ داري نمي دهد مي افزايد: يکي ديگر از مشکلات کشاورزان در بحث توليد زعفران است که با وجود آن که تنها منبع درآمد مردم در سال هاي خشکسالي است متأسفانه سرماي شديد زمستان ۸۶ مزارع زعفران را نابود کرد.به گفته وي با وجود کمبود توليد محصول زعفران ليکن قيمت آن ايده آل بود ولي گويا اين قيمت ها نيز سير نزولي دارد.

کاخک، شهري که بود

کاخک روزگاري شهري تجاري، صنعتي و کشاورزي بود که بعد از زلزله اقتصاد آن تک بعدي و مبتني بر کشاورزي معيشتي شد. «نعمت غفوري کاخکي» از محققان و کارشناسان اين بخش مي گويد: کاخک روزي قطب تجاري جنوب خراسان بود و با حدود ۴۰ نوع صنعت دستي و حضور دهها استادکار صنعت و تجارتي فعال داشت ولي زلزله اي که ۳ هزار و ۵۰۰ نفر تلفات داشت اين شرايط را از بين برد و کساني که توان داشتند مهاجرت کرده و آن هايي در کاخک ماندند که دست و پاي رفتن نداشتند. وي با اشاره به اين که سه دهه است که جمعيت شهر کاخک تنها نيم درصد رشد کرده است مي گويد: مشکل عمده در اين بخش خشکسالي است و امسال هم که ما در اغلب نقاط کشور سال پرباراني را شاهد بوديم، کاخک وارد دوازدهمين سال خشکسالي شد و متأسفانه سه عامل خشکسالي، سرمازدگي و تگرگ شرايطي را فراهم کرده است که کشاورزان اميدي به کشت و کار ندارند.اين عضو شوراي اسلامي کاخک مي گويد: در شرايط موجود مجبوريم مسيري را طي کنيم که کشاورزي و دام داري چند بعدي و صنعتي شود و از آن  جا که صرفا اقتصاد مبتني بر کشاورزي جواب نمي دهد روي صنعت گردشگري بايد کار کرد.

صدمات بلاياي طبيعي

امام جمعه کاخک نيز معضلات اساسي اين بخش را صدمات از جانب بلاياي طبيعي بيان مي کند. حجت الاسلام «ولي خاکشور» به گزارشگر خراسان مي گويد: قهر طبيعت در روستاهاي بخش کاخک و استمرار خشکسالي در کنار عوارض سرمازدگي زمستان ۲ سال قبل روحيه ياس و نااميدي را بر روستاها حاکم کرده است و اين اوضاع و احوال توجه مسئولان را براي کمک در حد توان به آسيب ديدگان مي طلبد.وي مي افزايد: نگراني ما از ناحيه صنعت کشاورزي است که آسيب و صدمه جدي ديده است و متوليان بايد راه چاره اي بيابند به مردم برسند تا متحول شوند.

خسارت ميلياردي

بخشدار کاخک به کاهش بارندگي نيمه دوم پارسال در اين بخش اشاره مي کند و مي گويد: بارندگي ۱۰۰ ميلي متر از ميانگين سالانه و ۱۵۰ ميلي متر از سال قبل (نيمه دوم سال ۸۶) کمتر بوده است و کلا سال زراعي کم بارشي را داشته ايم. «عاشوري» مي افزايد: بارش بهاره امسال در مناطق دشت و روستاهاي پايين دست و دهستان کاخک خيلي کم بود و خسارت ناشي از اين پديده و اثرات آن روي زيرساخت هاي بخش کشاورزي و دام ها بالاي ميلياردها تومان بوده است.اين مقام مسئول با اشاره به هوابين بودن قنات هاي اين بخش مي گويد: متأسفانه قنات هايي تا عمق ۳۰۰ متر در اين منطقه خشکيده است و امروز انبوه جمعيت اين بخش به سيستم بانکي بدهکار هستند.بخشدار کاخک امکان تأمين منابع آبي جديد را با توجه به شرايط اقليمي منطقه بعيد مي داند و مي گويد: مسئولان بايد براي حفظ وضع موجود تلاش کرده و اين منطقه را دريابند.وي با اشاره به انعکاس گزارش هاي مستند از آثار مخرب خشکسالي به فرمانداري گناباد و ستاد حوادث استان مي افزايد: اعتبارات خوبي در بحث احداث کانال آبياري، لاي روبي و مرمت قنات ها و طرح هاي آب و خاک هزينه شده است ولي وضع کشاورزان بهبود نيافته است.

زلزله خاموش

«عاشوري» مي گويد: در حالي که برابر آمار هواشناسي شهرستان گناباد کم ترين بارش ها را در سال زراعي شاهد بوده است به تبع آن بخش کاخک نيز در اين شهرستان بدترين شرايط را دارد و وضعيت منطقه با توجه به خشکسالي ۱۱ سال گذشته بحراني تر شده است. وي اين پديده را يک زلزله خاموش مي داند که با اثرات روحي و رواني افراد زيادي را تحت تأثير قرار داده است و همه به دنبال کمک و دريافت خسارت هستند.وي با اشاره به اين که ملاک عمل متوليان در اعلام مناطق خشکسال بارندگي سال زراعي و آبي و ميزان شدت خشکسالي بوده است ما به اين مسئله اعتراض کرده و اعلام کرده ايم که حق مردم اين منطقه محروم پايمال شده است و اميدواريم امسال اين مسئله تکرار نشود.به گفته وي بر اساس طرح ستاد حوادث سرانه اي که بابت خسارت ناشي از خشکسالي به اين بخش اختصاص يافته است به افراد تعلق نمي گيرد بلکه در زيرساخت ها و طرح هاي ويژه مهار خشکسالي هزينه خواهد شد.بخشدار کاخک با اعلام اين که کشاورزان و خرده مالکان اين بخش در سال هاي معمولي يک تا ۴ ميليون تومان عايدي داشته اند ولي الان اين رقم به حدود ۲۰۰ هزار تا ۵۰۰ هزار تومان در سال رسيده است، مي گويد: سرما زدگي سال ۸۶ سبب شده گل دهي مزارع زعفران در پاييز ۸۷ به يک پنجم تقليل يابد و رکود بازار زعفران نيز يکي از نگراني هاي مردم منطقه است. مردم اين دياراز استاندار خراسان رضوي به عنوان نماينده عالي دولت انتظار دارند نگاه ويژه اي به اين بخش و تبعات منفي زلزله خاموش داشته باشند.

نگین سبز کویر

نگین سبز کویر فرصتی زیارتی و گردشگری که غنیمت شمرده نمی شود

ادامه نوشته

بخش كاخك

بخش كاخك با وسعت 1245 كيلومتر مربع در عرض جغرافيايي 34 درجه و 09 دقيقه شمالي و مدار 58 درجه و 39 دقيقه شرقي طول جغرافيايي و در دشتي معتدل و خشك واقع شده و 1700 متر لز سطح دريا ارتفاع دارد جمعيت كل بخش كاخك حدود 13000 نفر مي باشد......

ادامه نوشته

ﮐﺎﺧﮏ ﻧﮕﻴﻨﯽ ﺳﺒﺰ در دل ﮐﻮﯾﺮ

دانلود مقاله

ﮐﺎﺧﮏ ﻧﮕﻴﻨﯽ ﺳﺒﺰ در دل ﮐﻮﯾﺮ

منبع:

www.khorasannews.com 

مجموع ۱۴۳ نقطه جمعیتی غیر شهری در گناباد بیش از  آنها (۴۸ مورد) دارای جمعیت کمتر از ده نفر بوده اند که اطلاق روستا به آنها صحیح نمی باشد.

تعداد و پراکندگی جمعیت ( بررسی موردی بخشهای مرکزی و کاخک )

کل جمعیت شهرستان گناباد در سال ۱۳۸۵ ، ۱۱۰۱۳۵ نفر بوده است

ادامه نوشته

ارزﯾﺎﺑﯽ اﻗﺘﺼﺎدی. ﭘﺮوژه. ﺑﯿﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ آﺑﺨﯿﺰداری. اﺟﺮا ﺷﺪه. در ﺣﻮزۀ آﺑﺨﯿﺰ ﮐﺎﺧﮏ ﮔﻨﺎﺑﺎد.

ارزﯾﺎﺑﯽ اﻗﺘﺼﺎدی. ﭘﺮوژه. ﺑﯿﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ آﺑﺨﯿﺰداری. اﺟﺮا ﺷﺪه. در ﺣﻮزۀ آﺑﺨﯿﺰ ﮐﺎﺧﮏ ﮔﻨﺎﺑﺎد.

دانلود pdfمقاله

بررسي تغييرات پوشش گياهي مراتع حوزه آبخيز كاخك گناباد

بررسي تغييرات پوشش گياهي مراتع حوزه آبخيز كاخك گناباد طي سالهاي 1371 تا 1385 

نويسند‌گان:

[ علي باقريان كلات ] - كارشناس پژوهشي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي خراسان رضوي
[ حسن انگشتري ] - عضو هيئت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي خراسان رضوي
[ حسن احمدنژاد ] - كارشناس پژوهشي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي خراسان رضوي

خلاصه مقاله:

حفاظت و احياء پوشش گياهي ، خصوصاً در مناطق خشك و نيمه خشك از اهميت زيادي برخوردار است . نتايج حاصـل از دو بار بررسي تغييرات وضعيت پوشش گياهي عرصه هاي طبيعي كه با فاصـله زمـاني كـافي انجـام شـده باشـد مـي توانـد در برنامه ريزي جهت مديريت بهينه حوزه هاي آبخيز مورد استفاده قرار گيرد .
وضعيت كمي و كيفي پوشش گياهي مراتع حوزه كاخك در سال 1371 توسط مديريت آبخيزداري جهاد سـازندگي خراسان در قالب مطالعات توجيهي – اجرايي آبخيزداري منطقه، مطالعه شده است . در ايـن بررسـي نيـز كـه در سـال 1385 صورت گرفت، وضعيت پوشش گياهي مراتع اين مورد بررسي مجدد قرار گرفت . در اين مقاله نتـايج بررسـي هـاي ايـن دو سال مقايسه شده و تغييرات حاصـل مـورد بحـث و تجزيـه و تحليـل قـرار گرفتـه اسـت . جهـت نيـل بـه ايـن هـدف ابتـدا بـا بررسي هاي صحرائي فلور منطقه شناسايي و نقشۀ تيپ گياهي منطقه تهيه گرديد . در ايـن بررسـي در منطقـه 7 تيـپ گيـاهي شناسائي گرديد . با تعيين ويژگي هاي كنوني پوشش گياهي حوزه، اين خصوصيات با ويژگي هاي 14 سال قبل حوزه كه در دسترس بود، مقايسه شد . نتايج نشان داد كه در پوشش گياهي منطقه تغييرات قابل ملاحظه اي حاصل شده اسـت بـه گونـه اي كه درصد متوسط پوشش گياهي حوزه از 25 به 49 درصد افزايش يافته است . پوشـش گيـاهي حـوزه از فقيـر – خيلـي فقيـر عمدتاً به حد متوسط و فقير تغيير وضعيت داده است . گرايش مراتع كه قبلاً منفي ( پس رونده ) بـود در حـال حاضـر بـه مثبـت ( پيش رونده ) تغيير كرده است و ميزان توليد مرتع از حدود 17 به 77 كيلوگرم در هكتار افزايش يافته است

كلمات كليدي:

حوزه آبخيز، ارزيابي، پوشش گياهي، عمليات بيولوژيكي، كاخك

[ لينک دايمي به اين صفحه: http://www.civilica.com/Paper-NCEA02-NCEA02_168.html ]

تـاريخچـه شهـرکاخک

بخش كاخك در ارتفاع 1700 متر از سطح دريا به طول جغرافيايي 58 درجه و 39 دقيقه از نصف النهار گرينويچ و عرض جغرافيايي 34 درجه و 9 دقيقه ، داراي 3 رشته كوه مي باشد كه از سه طرف شهر كاخك را احاطه مي نمايد و به اين علت داراي آب و هوائي معتدل كوهيايه اي بوده و درجه حرارت متوسط آن 11/17 مي باشد. قنوات كاخك 7 رشته بوده كه آب كشاورزي را تأمين مي نمايد رودخانه هاي فصلي كاخك كه در قسمت شرقي و غربي شهر به موازات هم قرار گرفته اند كه به منظور استفاده بهينه از آب رودخانه مجاور بارگاه امامزاده سلطان محمد عابد پس از پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي نسبت به احداث سدخاكي با ظرفيت ذخيره آبي 000 200 1 مترمكعب اقدام گرديده كه تأثير بسزايي در رونق كشاورزي و همچنين آب و هواي منطقه دارد.

 اين شهر در فاصله 24 كيلومتري جنوب غربي گناباد واقع شده و از طرف مغرب به بخش بجستان ،از سمت جنوب شرقي به شهرستان قاين و از جنوب غربي به شهرستان فردوس بخش سرايان متصل است ، هواي آن معتدل و خشك و آب آن شيرين و گوارا و زيارتگاه مردمي است كه از راههاي دور و نزديك به آنجا مي آيند

جمعيت اين منطقه در گذشته از زمان حال به مراتب بيشتر بوده است به طوري كه در سال 1298 شمسي داراي يك مركز مهم تحصيلات قديم بوده كه اساتيد بزرگي همچون آيت  ا . . . كلباسي اصفهاني در آن به تدريس اشتغال داشته اند ، در سال 1318 شهرداري ، در سال 1306 دارائي ، در سال 1326 داراي درمانگاه و مراكز بهداشتي بوده است كه بسياري از عمل هاي جراحي از جمله جراحي چشم در اين مركز انجام مي شده است . به طوري كه اختلاف جمعيت اين شهربا جمعيت مركز شهرستان فقط 140 نفر بوده .

(شفيعي ، ابوالقاسم ، نامه گناباد سال 1373 )

عده اي عقيده دارند « كاخك » چنانكه از ظاهر واژه برمي آيد « كاخ كوچك » ناميده شده.ديگران ، وند « ك » را وند تحبيب دانسته اند و آنرا كاخ محبوب و زيبا ناميده اند و كساني نيز برآنند كه اين واژه  بايد « كاخ كي » يا كاخ پادشاهان كياني باشد.

متأسفانه زلزله مهيب 9 شهريور 1347 كه در حدود ساعت 14 اتفاق افتاد جمعيت 7000 نفري اين شهر را به نصف تقليل داد و مهاجرت جمع كثيري از نجات يافتگان را به دنبال داشت ، اكنون بر اساس آخرين سرشماري حدود 5000 نفر جمعيت دارد.

اماكن تاريخي داخل و اطراف شهر :

1- وضع طبيعي كاخك به گونه اي است كه كوهها از سه طرف آنرا در ميان گرفته و از سوي ديگر نيز بر مناطق جنوبي كه دشت گناباد است تا فاصله 30كيلومتري اشراف كامل دارد . اين موقعيت جغرافيايي و سوق الجيشي همراه با چشمه سارها و آبهاي سطحي فراوان و آگاهي از اينكه اقوام پارتي وكيانيان درمحدوده اين سرزمين (خراسان) مي زيسته اند ، دلايلي است بر اينكه چنين محيطي در محدوده سرزمينهاي گرم و كويري مي توانسته ، آرامشگاهي براي پادشاهان باشد.

2-مرقد امامزاده سلطان محمد عابد ( محمد بن موسي جعفر (ع) ) برادر امام رضا (ع) در كاخك مورد احترام معتقداني است كه از راههاي دور و نزديك براي زيارت به آنجا مي آيند

3-  « ارگ فرود» در حدود 6 كيلومتري غرب كاخك كه محل زندگي فرود فرزند سياوش و مادرش جريره ، دختران پيران ويسه بوده ( به استناد لغت نامه دهخدا ) استوتوس سردار سپاه كيكاوس تحت تأثير خودخواهي و بدذاتي آنرا منهدم كرده است. (شاهنامه ، داستان سياوش)

4- خرابه هايي در حدود 5 كيلومتري غرب كاخك به نام اسپيددژ ( دژ سفيد ) كه نام آن در شاهنامه آمده است.

5-  خرابه هاي قلعه رستم در منطقه كه قسمتي از آثار به جاي مانده آن در ضلع جنول غربي ميدان ورودي شهر كاخك مشهود مي باشد پناهگاهي زيرزميني بوده كه حدود 2000 نفر گنجايش داشته و در دل كوه بنا گرديده و در مقابل هجوم بيگانگان و از جمله روسها ( اُرُسها ) مورد استفاده قرار مي گرفته است.

6-   روستاي كلات در حدود 8 كيلومتري غرب كاخك كه نام آن ضمن داستانهاي مختلف بارها در شاهنامه آمده است.

7-   زيبد يكي از دهستانهاي بخش كاخك كه درشاهنامه بصورت «ريبد‌» بارها تكرار شده.
8-  مقبره پيران ويسه دردوكيلومتري غرب كاخك بربالاي كوهي دركنارآبادي به نام «ايدو»كه درشاهنامه فردوسي به آن اشاره شده.

9-  غاري موسوم به غار پارس ( پارت ) يا پارسه در حدود 4 كيلومتري جنوب شرقي كاخك كه مؤلف جغرافياي تاريخي گناباد ، شهري در آن محدوده را مركز پارتها مي داند ، نيز نشان از سابقه تاريخي آن است.

10- مؤلف كتاب نامبرده به نقل از كتاب طبقات ناصري از وقايع دوران غزنويان مي نويسد :   « در سال 601 كه سلطان غازي معزالدين لشكر به طرف خوارزم برد ملك علاء الدين از غور لشكر به طرف ملحدستان و قهستان رفت و به طرف جناباد قهستان لشكر كشيد و قلعه كاخ{ كاخك } جناباد رافتح كرد وغزو و جهاد بيشمار به جاي آورد.» مطلب فوق نشان مي دهد كه فتح قلعه كاخك درآن تاريخ اهميت ويژه اي داشته وبه معني تسلط برهمه گنابادبوده است.

11-  از آثار تاريخي و داراي اهميت مسجد جامع پايين (سربازار) كه در سال 961 ه.ق به دستور شاهزاده سلطانم خواهر شاه طهماسب اول صفوي ساخته شده و در سال 1070 گچبري و تزئينات ايوان و محراب آن انجام شده.

12-  مسجد جامع عليا : اشعار گرداگرد محراب آن منقوش است كه تاريخ ساخت مسجد از آخرين بيت آن به 500 سال قبل برمي گردد.

سال تاريخش چو پرسيدم خرد سنجيد و گفت                                                 دانه اي دُر از صدف با آب و تاب آيد برون

13-  مساجد ميرشاه مير ، خورك ، صيفا ، يعقوبان ، عطار ، نوري ، حسينيه حاج ابراهيم در بالا ، حاج محمد اشرف در پايين ، حسينيه آقا مهدي در مركز شهر ، مدرسه علميه سربازار كه واقف آن مرحوم حاج حسن كرباسي بين سالهاي 1100 تا 1200 مي زيسته از ديگر آثار تاريخي اين شهر كهن مي باشد.

14-  كاخك داراي 4 چنار بزرگ است كه تقريباً در يك خط مستقيم در كنار آبراهه اصلي از بالا به پايين غرس شده اند. ارتفاع چنار بالا حدود 30 متر و پيرامون آن 5/6 متر و پيرامون آن 5/6 متر ، چنار سربازار پيرامون آن 5/5 متر چنارسرفنجان با پيرامون 10/6 متر و چنارخورك داراي پيرامون 25/6 متر مي باشد.

قابل توجه اينكه همه بناهاي نامبرده در بالا بجز امامزاده كه دوباره بازسازي شده تا سال 47 آباد و مورد استفاده بوده است.

http://www.pnukakhk.ir

مزار کاخک

هنگامی که مأمون عباسی خاطرش از جانب برادر آسوده شد همچنان علویان آشتی ناپذیر را خاری می‏پنداشت خلنده در خاطر.شجاعان قوم در اردوی پراکنده علوی، هر کدام در گوشه‏ای رایت دعوت برافراخته بودند، محمّد بن موسی در جایی و زید بن موسی در دیگر جای و همه با قصد برانداختن سلطه مأمون.پیشنهادی که برای ولایتعهدی حضرت علیّ بن موسی(ع)از سوی عبّاسیان مطرح شد درواقع جستجوی مفرّی بود که می‏بایست نهایة مأمونیان را به دوره آرامش برساند و حدیث آن پیشنهاد و کیفیت‏ پذیرش آن از سوی ثامن الائمه(ع)معروف و مشهور است امّا این‏قدر می‏توان گفت که مأمون مجلس باشکوهی آراست تا خبر ولایتعهدی را علنی سازد.مقارن برپایی این جشن محمّد بن موسی در زندان بسر می‏برد.او قبلا بر مصالح خلیفه خروج کرده بود و مأخوذ بود و مأمون ضمن تشریفاتی که برای جشن مقرّر داشته بود، دستور داد محمّد بن موسی العابد را به خشنودی خاطر علیّ بن موسی الرضا(ع)از زندان برکشند.پس او را از حبس برآوردند و خلعتی فاخر بر او پوشاندند و با اسبهای عربی و با غلامان رومی به نزد علیّ بن موسی(ع)فرستاد و او را عفو نمود.......

نویسندهخسروی، محمد رضا

منبع در اینترنت:

http://www.noormags.com

ادامه نوشته

کاخک در لغت نامه دهخدا

*کاخک . [ ] (اِخ ) نام یکی از دهستانهای بخش حومه ٔ جویمند شهرستان گناباد. در جنوب باختری شهرستان گناباد واقع است . موقع دهستان کوهستانی و هوا معتدل میباشد. آب مزروعی دهستان از چشمه سار و قنوات تأمین میشود. ساکنین عموماً شیعه و زبان مادری آنها فارسی است . این دهستان در منطقه ٔ گناباد محل ییلاقی بشمار میرود. از13 آبادی بزرگ و کوچک تشکیل میگردد و نفوس آن در حدود 10376 تن است . (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج 9).

*-کاخک . [ ](اِخ ) قصبه ٔ مرکز دهستان کاخک بخش حومه ٔ جویمند شهرستان گناباد، واقع در 36هزارگزی جنوب باختری گناباد و 15هزارگزی باختر شوسه ٔ عمومی بیرجند گناباد: دامنه ، معتدل . سکنه ٔ آن 4860 تن است . آب آن از قنات محصول آنجا غلات ، زعفران ، تریاک ، ابریشم و شغل اهالی زراعت و کسب آنان قالیچه بافی . راه آن اتومبیل رو است . و دارای ادارات دولتی پست و تلگراف ، دارائی ، شهرداری ، بهداری ، درمانگاه ، پاسگاه ژاندارمری ، دفتر ازدواج و طلاق و دبستان . این قصبه بهترین محل ییلاقی و دارای درخت های کهن سال است . (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج 9)

منبع:

http://www.loghatnaameh.org/

امام‌زاده سلطان محمد عابد(ع)

این آرامگاه در شهر كاخك، در 24 كیلومتری جنوب گناباد واقع است. سلطان محمد عابد را برادر حضرت امام رضا (ع) می‌دانند؛ ولی چنان‌كه از قراین برمی‌آید، وی محمد بن جعفر الصادق (ع) عموی بزرگوار امام رضا (ع) است كه به «محمد العابد» شهرت داشته است.

بنا به روایتی،‌ این بنا توسط امیرعبداللّه توتی در اواخر دوره‌ سلجوقی بر روی یك سكو ساخته شده است، و در دوره‌های تیموری و صفوی مورد تعمیر قرار گرفته است. بر سردرِ ایوان شمالی، كتیبه‌ای با كاشی معرق و به خط علیرضا عباسی جای دارد كه نام شاه اسماعیل صفوی را در بر دارد. تاریخ كتیبه : «سنه ثمانین و تسعمائه (980)» است. این بنا در زلزله شهریور 1347 هـ.ش صدمه دید و بعدها بازسازی شد.
بنای این مقبره عبارت است از : یك تالار مربع به ضلع 8/5 متر با درگاهی در وسط هر ضلع، دو تالار مستطیل در شرق و غرب تالار به طول 24 و عرض 27/25 متر؛ یك ایوان در وسط جبهه‌ شمالی و دو ایوانچه در طرفین؛ و یك فضای بدون سقف در جلوی ایوان، و دو ایوانچه مذكور. پلكان در غرب ایوان شمالی واقع است. فرم كلی مقبره از خارج مكعب مستطیل به نظر می‌رسد كه ارتفاع آن از ازاره پایین در حدود 6 متر است. بالای این مكعب، با زدن گوشواره‌ها و طاق‌نماها به كثیرالاضلاع تبدیل شده و گنبد بر آن قرار گرفته است.
مصالح عمده بنا را آجر و گچ و ساروج تشكیل می‌دهد و در تعمیرات اخیر، سیمان نیز به كار رفته است. تالارهای مستطیل طرفین تالار مربع، فعلاً با گچ سفید اندود شده‌اند.
در وسط تالار مربع، زیر ضریح سلطان محمد عابد، صندوق زیبای قبر قرار دارد كه از پایین به بالا، با یك ازاره و یك سطح مشبك و یك كتیبه مزین گردیده است.
دكتر عباس زمانی، با ذكر دلایلی از جمله شباهت نقشه بنا با بناهای قبل از اسلام مانند كاخ بیشابور و تالار مربع جنوبی مسجد جامع اصفهان و ... معماری بنا را الهام‌یافته از معماری بناهای پیش از اسلام و اوایل دوره‌ اسلامی می‌داند.

مقاله در مورد شهر کاخک در جنک جهانی اول

مقاله در مورد  شهر کاخک در جنک جهانی اول به انگلیسی

ادامه نوشته

روتای تاریخی زیبد

زیبد از نقاط باستانی ایران است و قلعه ای تاریخی از دوران اشکانیان در آن باقی مانده است.

نام زیبد در داستان ۱۲ رخ شاهنامه بارها گفته شده است و محل جنگ ۱۲ رخ به نام سرپیوند در پای دژ زیبد بوده است. سپاه ایران به رهبری گودرز در مسیر خود به سوی مرو از زابلستان به این محل آمدند و مدتی در این محل خیمه و خرگاه برپا کردند. در این نبرد فرمانده سپاه ایران، گودرز بود که در دژ زیبد سکنی گزید. دلیل نامگذاری این جنگ، نبرد تن به تن ۱۲پهلوان در ابتدای جنگ بوده است.

در حومه زیبد طاق پیرصوفه قرار دارد که شبیه به طاق بستان اما فاقد نقوش حجاری است.

زیبد در شاهنامه( داستان دوازده رخ )

روستای زیبد در شاهنامه، داستان دوازده رخ

 

برفتند با کشتگان همچنان                                     گروی زره را پیاده دوان

چو نزدیک بنگاه و لشکر شدند                                پذیره ی سپهبد سپاه آمدند

بپیش سپه بود گستهم شیر                                  بیامد بر پهلوان دلیر

زمین را ببوسید و کرد آفرین                                    سپاهت بی آزار گفتا ببین

 چنانچون سپردی سپردم بهم                                درین بود گودرز با گستهم

 که اندر زمان از لب دیده بان                                    بگوش آمد از کوه زیبد فغان

http://zibad23.persianblog.ir

معماری گنبد امام زاده کاخک

گُنبد دوپوشي تزييني در آثار تاريخي اسلامي ايران

 

گنبد سقفي است نيم كروي (شكل 1) يا مقعر كه معمولاً در بالاي پلانهاي مدور يا مربع و كثيرالاضلاع، كه با كمك گوشوار مدور مي‌شود، تعبيه مي‌گردد. گنبد داراي سوابق طولاني است كه قدمت و سير تحول آن بخوبي روشن نيست ولي با توجه به گفته‌هاي ويل دورانت مورخ هنر: «چنين خانه‌ها را درجائي كه روزي سرزمين سومر بوده است هم اكنون بآساني مي‌توان ديد. كلبه‌ها دري چوبين داشت كه روي پاشنه‌يي سنگي مي‌چرخيد، و كف اطاق معمولاً گلي بود؛ سقف كلبه را با خم كردن و اتصال سر ني‌ها بشكل قوسي مي‌ساختند، يا اينكه ني‌ها را گل‌اندود مي‌كردند و روي تيرهاي عرضي سقف مي‌كشيدند.

ادامه نوشته

فرزندان امام موسی کاظم(ع) در ایران

فرزندان امام موسی کاظم(ع) در ایران
شکی نیست که امام زادگان نقش برجسته ای در گسترش تشیع در مناطق مختلف ایران در دوره های مختلف تاریخی داشته اند. نگاهی به تاریخ ایران اسلامی به روشنی نشان می دهد که فراگیری تشیع در شهرها و روستاهای ایران زمین، پیوندی وثیق با مهاجرت علویان و امام زادگان در دوره های خلافت بنی امیه و بنی عباس داشته است. در این میان مهاجرت گسترده امام زادگان به ویژه فرزندان امام موسی کاظم(ع) پس از آمدن امام رضا(ع) به ایران و پذیرش ولایت عهدی مامون، یکی از برجسته ترین ادوار مهاجرت علویان به ایران است که با حضور ماندگار و یا شهادت مظلومانه خود، توانستند، بذرهای تشیع را در سرزمین ایران، بپراکنند و زمینه رشد و گسترش آن را در دل و جان ایرانیان، نهادینه کنند. علویان که عمدتا شیعه بودند و مبلغان مکتب تشیع به شمار می رفتند، با محبوبیتی که در سرزمین های اسلامی به ویژه ایران داشتند، دوستی اهل بیت را به عنوان نخستین سنگ بنای تشیع ترویج کردند و با حضور خود در مناطق سخت و سهل ایران، زمینه رونق و رواج تشیع را در ایران فراهم آوردند. البته وجود قبر آقا امام علی بن موسی الرضا(ع) فرزند امام موسی کاظم(ع) که وظیفه هدایت و راهبری مردم را پس از پدربزرگوارش بر عهده گرفت، از جهات بسیاری سبب گسترش تشیع شده و آستان مقدس ایشان همواره موردتوجه مسلمانان اعم از شیعه و سنی بوده است. امام زادگان نیز در سطحی محدود تر چنین نقشی داشتند و زیارت گاه های آنان، نشانه ها و بیرق های برافراشته تشیع به شمار می رفتند. به ویژه آن که این عده با زهد و وارستگی و مظلومیت خویش نفوذ معنوی بسیاری در مردم پیدا کردند و به عنوان نوادگان پیامبر(ص) از جایگاه معنوی و اعتبار اجتماعی بالایی در میان مردم برخوردار بودند. حال با توجه به آن چه اشاره شد، نمی توان تاریخ تشیع در ایران را بدون توجه به مهاجرت و حضور امام زادگان در ایران بررسی کرد و به نتایج درستی دست یافت. علاوه بر آن که وجود ٨ هزار امام زاده و ارتباط تنگاتنگ مردم با این زیارت گاه ها، همواره نقشی برجسته در ارتقا و نفوذ هرچه بیشتر فرهنگ مذهبی و ترویج مراسم و مناسک دینی در جامعه ایران ایفا کرده است.

فرزندان امام کاظم(ع)
درمیان امامان معصوم(ع)، امام علی(ع) و امام موسی کاظم(ع) بیشترین فرزند را داشته اند. در این میان در منابع تاریخی فرزندان بیشتری برای امام موسی کاظم(ع) نقل شده است. شیخ مفید در «ارشاد»، تعداد فرزندان آن حضرت را ٣٧ نفر (١٨پسر و ١٩دختر) نوشته است. کتاب کشف الغمه اربلی، ٣٨ فرزند(٢٠ پسر و ١٨ دختر) را برای آن حضرت ثبت کرده است. شیخ عباس قمی محدث برجسته معاصر و صاحب منتهی الآمال هم در این باره می نویسد: در عدد اولاد حضرت اختلاف است ابن شهر آشوب گفته اولاد آن حضرت، ٣٠ نفر است و صاحب عمدة الطالب گفته است که برای آن حضرت ٦٠ اولاد بوده، ٣٧ دختر و ٢٣ پسر. در باب کثرت فرزندان امام کاظم(ع) می توان احتمال داد که پس از قتل عام و کشتارهای فراوان سادات علوی و بنی الحسن در زمان بنی امیه به وسیله حاکمانی چون حجاج بن یوسف ثقفی و سرکوب شدید قیام نفس زکیه و قیام فخ در عصر بنی عباس، سیاست ازدیاد نسل نوادگان پیامبر(ص) و امام زادگان، از سوی امام کاظم(ع) دنبال شده باشدو کثرت فرزندان امام هفتم(ع) می تواند قرینه ای بر این احتمال به شمار آید. نکته جالب توجه آن است که به دنبال زندانی شدن امام کاظم(ع) که از ٤ سال تا ١٤ سال گفته شده است، سرپرستی خانواده ایشان بر عهده امام علی بن موسی الرضا(ع) فرزند ارشد ایشان گذاشته شد وامام رضا(ع) با وجود ازدواج و تاهل تا آخرین دهه زندگی پربرکت خود فرزندی نداشت و بیشتر خانواده پدربزرگوارشان را سرپرستی می کرد. در جریان مرافعه و اختلافی که پس از شهادت امام کاظم(ع) میان چند تن از فرزندان امام(ع) با امام رضا(ع) به عنوان وصی و سرپرست خانواده آن حضرت پدید آمد، وصیت نامه حضرت در دادگاه خوانده شد، در این وصیت نامه امام کاظم(ع) اختیار کامل سرپرستی اهل و عیال و فرزندان و اموال خود را به امام رضا واگذارده و دستورهایی را در این باره به امام رضا(ع) صادر کرده بود. از این وصیت نامه به خوبی موقعیت امام رضا(ع) به عنوان بزرگ تر خاندان موسوی(ع) مشخص می شود و براساس آن سرپرستی خانواده بزرگ امام کاظم(ع) را برعهده می گیرد. این وظیفه به جز شأن راهبری و هدایت معنوی امت است که هر امامی به عنوان پدر معنوی و مربی جامعه برعهده دارد. به همین خاطر چنین سفارشی را در میان سایر امامان مشاهده نمی کنیم و سراغ نداریم که امامی سرپرستی فرزندان و خانواده به خصوص دختران و زنان خویش را به امام پس از خود واگذار کرده باشد. کثرت اولاد و سال ها زندانی و حبس، چنین موقعیت دشواری را برای امام کاظم(ع) در پی آورده و موجب شده بود تا آن حضرت اختیار کامل خانواده را به فرزند برومندش ثامن الحجج(ع) واگذارد. این زمینه خانوادگی سبب شد تا هنگامی که امام علی بن موسی الرضا(ع) به دعوت مامون به ایران سفر کرد و مدتی در مرو اقامت گزید، خواهران و برادران آن حضرت به طور گسترده به ایران مهاجرت و به شوق دیدار برادر و امام و سرپرست خویش، رنج سفر از مدینه تا مرو را بر خود هموار کنند.

اسامی فرزندان
همان گونه که گفته شد، شیخ مفید تعداد ٣٧ فرزند برای امام کاظم(ع) نقل کرده است اسامی آن ها بر طبق این نقل از این قرار است: ١- امام علی بن موسی الرضا(ع) ٢- ابراهیم ٣- عباس ٤- قاسم ٥- اسماعیل ٦- جعفر ٧- هارون ٨- حسن ٩- احمد ١٠- محمد ١١- حمزه ١٢- عبد الله ١٣- اسحاق ١٤- عبید الله ١٥- زید ١٦- حسن ١٧- فضل ١٨-حسین ١٩-سلیمان ٢٠-فاطمه کبری ٢١-فاطمه صغری ٢٢-رقیه٢٣- حلیمه ٢٤-ام ابیها ٢٥-رقیه صغری٢٦-کلثوم ٢٧-ام جعفر ٢٨-زینب ٢٩- خدیجه ٣٠- علیه٣١-آمنه ٣٢-حسنه ٣٣- بریهه ٣٤-عایشه ٣٥-ام سلمه ٣٦- میمونه ٣٧-ام کلثوم
به دنبال آمدن امام رضا(ع) به خراسان، تعدادی از فرزندان امام موسی(ع) به ایران مهاجرت کردند. ظهیرالدین مرعشی در تاریخ طبرستان می نویسد: «سادات از آوازه ولایت و عهدنامه مامون که به حضرت امامت پناهی داده بود روی بدین طرف نهادند و او را ٢١ برادر دیگر بود.
این مجموع برادران و بنی اعمام از سادات حسینی و حسنی به ولایت ری و عراق اراک فعلی رسیدند. » ( به نقل از تاریخ شیعه در ایران جعفریان ج ١ ص ٢٣٤) همین کتاب می نویسد: چون سادات خبر غدر مامون که با حضرت رضا(ع) کرده بود، شنیدند، پناه به کوهستان دیلمستان و طبرستان بردند و بعضی بدان جا شهید گشتند و مزار و مرقد ایشان معروف است.

ایران کشور مزارات
شاید بتوان ایران را با دارابودن حدود ٨هزار امام زاده، کشور مزارات نامید. در این میان استان مرکزی بیشترین مزارات امام زاده را در خود جای داده است و در طرف مقابل، استان سیستان وبلوچستان، هیچ گونه امام زاده ای ندارد. بدون شک به دلیل کثرت فرزندان امام کاظم(ع) و نیز مهاجرت آنان به ایران، بیش ترین امام زاده های بدون واسطه و حتی به احتمال زیاد امام زاده های باواسطه، مربوط به سادات موسوی و فرزندان امام موسی کاظم(ع) است.

حضرت فاطمه معصومه(س)
در راس فرزندان امام کاظم(ع) کسی که برای دیدار برادر به ایران مهاجرت کرد ولی به خاطر بیماری و یا دشمنی دشمنان، موفق به زیارت برادر بزرگوار خود نشد، حضرت فاطمه معصومه(س) ملقب به کریمه اهل بیت(ع) است. این بانو، پس از آمدن امام رضا(ع) به ایران، به همراه جمعی از سادات موسوی از مدینه به طرف ایران حرکت کرد و چون به ساوه رسید بنا به روایتی بیمار شد و لذا قصد قم کرد و بنا به نقلی دیگر، چون خبر ورود ایشان به ساوه به آل سعد خزرجی رسید، تمام آنان اتفاق کردند تا از حضرت بخواهند به قم تشریف بیاورند. از این رو موسی بن خزرج شبانه به خدمت حضرت فاطمه معصومه(س) رسید و از ایشان برای سفر به قم دعوت کرد. پس از ورود حضرت به قم، هنوز ١٧ روز از اقامت ایشان نگذشته بود که بر اثر بیماری دارفانی را وداع گفت.

امام زاده احمدبن موسی معروف به شاهچراغ
احمدبن موسی براساس نقل کتاب هایی چون ارشادمفید مردی کریم و بزرگوار بود و حضرت امام موسی کاظم(ع) وی را دوست داشت و او را مقدم می داشت و مزرعه خود را به او بخشیده بود. از اسماعیل فرزند امام کاظم(ع) نقل شده است که: «پدرم با فرزندان خود از مدینه به سوی برخی از املاک خود بیرون رفت، ما در آن جا بودیم و با احمدبن موسی ٢٠ تن از خدم و حشم پدرم بودند که اگر احمد برمی خاست آنان با او برمی خاستند و اگر احمد می نشست آنان نیز با او می نشستند و به فرمان اوبودند. از آن گذشته پدرم پیوسته نظرش به او بود و از او غفلت نداشت و ما از آن جا بازنگشتیم مگر هنگامی که احمد از میان ما رفت. » همین جایگاه والا بودکه پس از شهادت امام کاظم(ع) مردم جلوی خانه ام احمد (همسر امام(ع) ) گردآمدند، احمدبن موسی از خانه بیرون آمد و با جمعیت به طرف مسجد رسول خدا(ص) حرکت کرد. مردم به خاطر مقام بلندمرتبه او در عبادت و عظمت و جلالت احمد به تصور این که امام و جانشین پدر است با وی بیعت کردند؛ او پس از بیعت، بالای منبر رفت و گفت: « ای مردم همان طور که شما در بیعت من هستید من نیز در بیعت برادرم علی الرضا(ع) هستم پس بدانید که او امام و خلیفه و حجت بعد از پدرم است. بر من و بر همه شما اطاعتش واجب است و هرچه ما را فرمان دهد باید همه پذیرا باشیم و اطاعت کنیم. » مردم سخنان احمد را پذیرفتند و با او به طرف خانه امام رضا(ع) رفته و با ایشان بیعت کردند. امام(ع) نیز از برادر خود احمد تقدیر کرد و برایش دعا فرمود. امام زاده احمد پس از آمدن امام رضا(ع) به ایران، تصمیم گرفت در خراسان خدمت امام(ع) برسد. سادات موسوی و بنی هاشم که از تصمیم وی آگاه شدند، گروه زیادی با او حرکت کردند. مامون که از حرکت سادات باخبر شد، به هراس افتاد و به تمام حکام و استانداران مسیر خراسان نوشت که از آمدن سادات جلوگیری کنند. بنابه نقل تاریخ، حاکم شیراز با احمد و همراهان او در ٨ فرسخی شیراز درگیر شد و سرانجام این نبرد با شهادت احمد و تعدادی دیگر و پراکنده شدن جمعی دیگر از همراهان او به پایان رسید. هم اکنون مزار این امام زاده در شیراز قرار دارد و از صحن و سرای مجللی برخوردار است.

امام زاده حسین بن موسی الکاظم(ع)
امام زاده حسین(ع) یکی دیگر از فرزندان امام کاظم(ع) است که اینک مزار آن بزرگوار در شهر طبس واقع است و گنبد و بارگاه باشکوهی دارد که پس از انقلاب اسلامی توسط آستان قدس رضوی ساخته شده است. از حالات و زندگی حسین بن موسی الکاظم(ع) در منابع، کمتر اطلاعاتی موجود است اما نامه ای منسوب به امام رضا(ع) در کتاب ها نقل شده است که آن حضرت خطاب به حاکم طبس نوشته و سفارش امام زاده حسین(ع) را به او کرده است. به هر روی فشار حکومت عباسی گاه به متواری شدن فرزندان امام کاظم می انجامید و حسین بن موسی(ع) از جمله فرزندان امام(ع) بود که بنا به نقل، متواری شد و به ایران آمد.

امام زاده محمدعابد
محمدبن موسی یکی از فرزندان امام موسی(ع) است که بسیار متعهد و اهل عبادت بود. از کنیز رقیه دختر امام کاظم(ع) نقل شده است که: « محمدبن موسی پیوسته با وضو و همیشه مشغول نماز بود و شب ها چنان بود که وضو می ساخت و نماز می خواند و صدای ریختن آب وضویش را می شنیدیم که وضو می گرفت و پاسی از شب نماز می خواند آن گاه ساعتی صدای وضوی او آرام می شد و اندکی می خوابید دوباره برمی خاست و صدای ریختن آب وضویش را می شنیدیم و پس از آن نماز می خواند و این وضعیت تا صبح ادامه داشت... » ( ارشاد، ج ٢ ص ٦-٣٤٥) این امام زاده، پس از آمدن امام رضا(ع) به ایران مهاجرت و در ایران وفات می کند. هم اکنون چند زیارت گاه منسوب به امام زاده محمدعابد وجود دارد، که زیارتگاه کاخک گناباد یکی از آن هاست علاوه بر آن در اراک و در شیراز نزدیک بارگاه احمدبن موسی(ع) نیز آرامگاهی به این نام وجود دارد.

امام زاده حمزه و امام زاده سیدمرتضی
حمزة بن موسی الکاظم(ع) نیز از جمله برادران امام رضا(ع) است که پس از آمدن ایشان به خراسان به ایران مهاجرت کرد و همین جا درگذشت. به نوشته مورخان، نسب سلسله صفویه به این امام زاده می رسد و صفویان خود را فرزندان این امام زاده می دانستند. ظاهرا ٥ مزار در نقاط مختلف ایران به ایشان منسوب است. ١- امام زاده حمزه کاشمر ٢- امام زاده حمزه ری واقع در جوار حضرت عبدالعظیم ٣- امام زاده حمزه قم ٤- امام زاده حمزه واقع در استان فارس ٥- امام زاده حمزه سیرجان. در کاشمر امام زاده دیگری به نام سیدمرتضی مدفون است که از فرزندان بلافصل امام کاظم(ع) دانسته شده و نام اصلی آن حضرت ابراهیم اصغر ذکر شده است. مزار امام زاده عبیدا... بن موسی الکاظم(ع) هم در روستای فریزی از توابع چناران قرار دارد.

سایر امام زادگان
بیشترین مزار فرزندان بلافصل امام کاظم(ع) در استان مرکزی و در شهرهایی چون کاشان، محلات و خمین واقع شده است، در محلات سه تن از فرزندان امام(ع) به نام های ابوالقاسم، اسحاق و حکیمه در یک مکان دفن شده اند. مزار امام زاده عبدا... بن موسی الکاظم نیز در روستای زورقان واقع در ١٥کیلومتری شمال شرق خمین قرار دارد. آرامگاه خدیجه خاتون دختر امام کاظم(ع) هم در روستای حشمتیه در ٥کیلومتری خمین واقع شده و محل زیارت مردم است. مزارچندتن از امام زاده ها هم به نام های حبیب بن موسی الکاظم(ع)، امام زاده هارون بن موسی، امام زاده سلیمان بن موسی، امام زاده حسن بن موسی(ع)، امام زاده طاهر و منصور در کاشان قرار دارد. امام زاده یاسر و امام زاده ناصر در روستای گلستان در نزدیکی مشهد نیز از فرزندان امام کاظم(ع) به شمار رفته اند. یادگارهای امام کاظم(ع) قرن هاست سرزمین ایران را با قدوم خود متبرک کرده و فریاد مظلومیت امامان شیعه و مکتب آنان را در گوش زمان و زمین سرداده اند. مردم ایران هم با استقبال از آنان و ساختن گنبد و بارگاه برای آن بزرگواران، ارادت خود را به اهل بیت پیامبر(ص) در طول تاریخ نشان داده اند. هم اکنون این زیارت گاه ها به مراکزی فرهنگی مذهبی تبدیل شده و اهدافی را که این امام زادگان دنبال می کردند، پی می گیرد.

http://www.bashgah.net/fa/content/print_version/24024 (Mon Jan 30 22:20:09 2012)

http://www.bashgah.net/fa/content/print_version/24024

قنات کاخک

فصل اول : بررسيها و شناسايي هاي پايه  كاخك

دريايي از اشك بر كاريزهاي خشكيده كاخكdoc

www.sh-kakhk.ir/.../مقاله%20قنات%20هاي%20كاخ

معرفی مقاله

عنوان اصلي :مزار سلطان محمد عابد، كاخك گناباد

پديدآورندگان : نويسنده عباس زماني

نشريه : هنر و مردم
صفحه : 22-28
زبان : فارسي
پياپي : 124,125
تاريخ : 1351 شمسي
ارتباط محتوايي :
کد پارسا : 1206028چکيده :

ويژگيهاي معماري و كيفيت تزيين بناي مقبره سلطان محمد عابد، از ابنيه مربوط به دوره شاه طهماسب صفوي در كاخك گناباد، بيان شده است. قريه كاخك در 24 كيلومتري جنوب گناباد مقبره‏اي را در خود جاي داده كه در زير آن مدفن سلطان محمد عابد، برادر امام رضا (ع) قرار دارد. بناي اين مقبره بر اساس كتيبه كاشيكاري جلو ايوان آن كه به خط عليرضا عباسي نوشته شده مربوط به دوره شاه طهماسب صفوي است و ساختمان آن شامل يك تالار مربع، دو تالار مستطيل، يك ايوان در وسط جبهه شمالي، دو ايوانچه در طرفين جبهه شمالي و يك فضاي بدون سقف مي‏باشد. عناصر معماري به كار رفته در اين بنا شامل گوشواره‏ها، طاق‏نماها، و سقفهاي عرقچيني مي‏باشد كه با كاشي‏هاي شش ضلعي و مستطيل شكل و شيشه‏هاي مثلثي و چهارگوش تزيين شده‏ اند.

 

http://www.parsabooks.com

وضعيت تاريخي شهرستان گناباد

جغرافياي تاريخي گناباد نشان مي دهد كه اين شهرستان در دوران پيش از اسلام گذرگاه داخل فلات ايران و قسمتهاي شرقي آن، محل برخورد و ميدان جنگ لشكر ايران و توران بوده است. همچنين مشخص است كه در كنار اين گذرگاه اصلي و جنگي يعني تنگل (تنگه) كلات، قلعه ي فرود وجود دارد در بسياري از منابع قديمي به وجود اين قلعه در منطقه گناباد اشاره شده و داستان مبارزه ي فرودين سياوش با توس نوذر را در آن ذكر كرده اند.

ادامه نوشته

کاخک

واقع در22کیلومتری مرکز شهرستان گناباد از جمله شهرهایی است که سابقه تمدن وفرهنگ چند هزارساله دارد. تشکیلات زمین شناسی وفسیل انواع سر پایان (حتی در ارتفاعات کاخک) نشاندهنده آن است که منطقه کاخک دردورانهای بسیار قدیم در کف دریا قرار داشته است . شاید به همین دلیل سابقا" کاخک به جزیره کوخک (به فتح خاء) معروف بوده است  که احتمالامنطقه کاخک نخستین منطقه ای بوده که در منطقه عمومی گناباد بدلیل تغییرات ناشی از چین خوردگی وتغییرات آب وهوایی اززیر آب بیرون آمده و چون اطراف آنرا آب فرا گرفته بوده است، به جزیره ای خوش آب وهوا تبدیل شده است . شاید هم علت نامگذاری ، خانه کوچکی بوده است که در آن جزیره خوش آب وهوا ساخته شده بوده است. تابنده نویسنده تاریخ وجغرافیای گناباد در مورد وجه تسمیه کاخک میگوید: بعضی از نویسندگان با فتح خاء که مصغر کاخ است، تلفظ نموده اند که معنی کاخ کوچک را دارد وآن نیز ازجهتی درست است زیرا به واسطه ی ارتفاع زیادی که نسبت به حومه گناباددارد، و نیز از سایر آبادیهای گناباد ، به واسطه اشجار زیادی که دارد،خوش آب وهواتر وخوش منظره تر وزیباتر است وبه همین جهت تشبیه به کاخ شده است. هر چند که سابقه سکونت مردم در منطقه کاخک دقیقا مشخص نیست ولی......

ادامه نوشته

بخش كاخك در ارتفاع 1700 متر از سطح دریا به طول جغرافیایی 58 درجه و 39 دقیقه از نصف النهار گرینویچ و عرض جغرافیایی 34 درجه و 9 دقیقه ، دارای 3 رشته كوه می باشد كه از سه طرف شهر كاخك را احاطه می نماید و به این علت دارای آب و هوائی معتدل كوهیایه ای بوده و درجه حرارت متوسط آن 11/17 می باشد. قنوات كاخك 7 رشته بوده كه آب كشاورزی را تأمین می نماید رودخانه های فصلی كاخك كه در قسمت شرقی و غربی شهر به موازات هم قرار گرفته اند كه به منظور استفاده بهینه از آب رودخانه مجاور بارگاه امامزاده سلطان محمد عابد پس از پیروزی انقلاب شكوهمند اسلامی نسبت به احداث سدخاكی با ظرفیت ذخیره آبی 000 200 1 مترمكعب اقدام گردیده كه تأثیر بسزایی در رونق كشاورزی و همچنین آب و هوای منطقه دارد.

 این شهر در فاصله 24 كیلومتری جنوب غربی گناباد واقع شده و از طرف مغرب به بخش بجستان ،از سمت جنوب شرقی به شهرستان قاین و از جنوب غربی به شهرستان فردوس بخش سرایان متصل است ، هوای آن معتدل و خشك و آب آن شیرین و گوارا و زیارتگاه مردمی است كه از راههای دور و نزدیك به آنجا می آیند ، در گذشته بازار پررونقی داشته كه محل داد و ستد شهرستانهای اطراف و مركز خرید و فروش كالاهای تولیدی و مایحتاج مصرفی بوده است. كارگاههای پررونق نخ تابی ، پارچه بافی ، رنگـرزی ، دباغی ، كفاشی ، آهنگری ، مسگـری و تفنگ سازی دركنار بارگاه مقدس حضرت محمد ابن موسی الكاظم (ع) جلوه ویژه ای به شهر می بخشید . ییلاقات ، آبشارها ، آسیابهای آبی و كارگاههای روغن گیری آن مكانهایی بوده كه از راههای دور، جهت تفرج ، زیارت و آرد كردن گندم و روغن گیری از دانه های روغنی به آنجا می آمده اند.

دو كاروانسرای بزرگ شاه عباسی و آقا محمد محل تجمع و داد ستد مسافران و پیشه وران بود.مشهور است كه شاه عباس از كاخك تا كربلا 999 كاروانسرا بر سرراه كاروانیان ساخته بود كه تعدادی از آنها هنوز باقی است.

جمعیت این منطقه در گذشته از زمان حال به مراتب بیشتر بوده است به طوری كه در سال 1298 شمسی دارای یك مركز مهم تحصیلات قدیم بوده كه اساتید بزرگی همچون آیت  ا . . . كلباسی اصفهانی در آن به تدریس اشتغال داشته اند ، در سال 1318 شهرداری ، در سال 1306 دارائی ، در سال 1326 دارای درمانگاه و مراكز بهداشتی بوده است كه بسیاری از عمل های جراحی از جمله جراحی چشم در این مركز انجام می شده است . به طوری كه اختلاف جمعیت این شهربا مركز جمعیت مركز شهرستان فقط 140 نفر بوده . (شفیعی ، ابوالقاسم ، نامه گناباد سال 1373 )

متأسفانه زلزله مهیب 9 شهریور 1347 كه در حدود ساعت 14 اتفاق افتاد جمعیت 7000 نفری آنرا به نصف تقلیل داد و مهاجرت جمع كثیری از نجات یافتگان را به دنبال داشت ، اكنون بر اساس آخرین سرشماری حدود 5000 نفر جمعیت دارد.

توسعه صنعت توریست در شهر :

در جهت توسعه صنعت توریست در شهر كاخك پروژه عظیمی به وسعت 30 هكتار و اعتباری بالغ بر یك میلیارد ریال با نام پروژه پارك آبشار در دست تهیه و اقدام می باشد. كه مقداری از كارهای اجرایی آن در حال انجام و مقداری دیگر نیز در دست بررسی و مطالعه توسط شركت محتـرم كریاس بنا می باشد. امید می رود این پروژه با وجود آب و هوای خنك و فرح بخش ، آبشارهای زیبا ، آسیاب های آبی قدیمی ، امكانات بازی و سرگرمی جهت كودكان و مجاورت با بارگاه امامزاده سلطان محمد عابد (ع) به یكی از قطب های توریستی مهم در خراسان پنهاور تبدیل شود.

 

اماكن تاریخی داخل و اطراف شهر :

عده ای عقیده دارند « كاخك » چنانكه از ظاهر واژه برمی آید « كاخ كوچك » نامیده شده.دیگران ، وند « ك » را وند تحبیب دانسته اند و آنرا كاخ محبوب و زیبا نامیده اند و كسانی نیز برآنند كه این واژه به دلایل زیر باید « كاخ كی » یا كاخ پادشاهان كیانی باشد.

1-     وضع طبیعی كاخك به گونه ای است كه كوهها از سه طرف آنرا در میان گرفته و از سوی دیگر نیز بر مناطق جنوبی كه دشت گناباد است تا فاصله 30كیلومتری اشراف كامل دارد . این موقعیت جغرافیایی و سوق الجیشی همراه با چشمه سارها و آبهای سطحی فراوان و آگاهی از اینكه اقوام پارتی وكیانیان درمحدوده این سرزمین (خراسان) می زیسته اند ، دلایلی است بر اینكه چنین محیطی در محدوده سرزمینهای گرم و كویری می توانسته ، آرامشگاهی برای پادشاهان باشد.

2-     مرقد امامزاده سلطان محمد عابد ( محمد بن موسی جعفر (ع) ) برادر امام رضا (ع) در كاخك مورد احترام معتقدانی است كه از راههای دور و نزدیك برای زیارت به آنجا می آیند

3-     وجود « ارگ فرود» در حدود 6 كیلومتری غرب كاخك كه محل زندگی فرود فرزند سیاوش و مادرش جریره ، دختران پیران ویسه بوده ( به استناد لغت نامه دهخدا ) استوتوس سردار سپاه كیكاوس تحت تأثیر خودخواهی و بدذاتی آنرا منهدم كرده است. (شاهنامه ، داستان سیاوش)

4-       وجود خرابه هایی در حدود 5 كیلومتری غرب كاخك به نام اسپیددژ ( دژ سفید ) كه نام آن در شاهنامه آمده است.

5-     وجود خرابه های قلعه رستم در منطقه كه قسمتی از آثار به جای مانده آن در ضلع جنول غربی میدان ورودی شهر كاخك مشهود می باشد پناهگاهی زیرزمینی بوده كه حدود 2000 نفر گنجایش داشته و در دل كوه بنا گردیده و در مقابل هجوم بیگانگان و از جمله روسها ( اُرُسها ) مورد استفاده قرار می گرفته است.

6-       وجودروستای كلات در حدود 8 كیلومتری غرب كاخك كه نام آن ضمن داستانهای مختلف بارها در شاهنامه آمده است.

7-       زیبد یكی از دهستانهای بخش كاخك كه درشاهنامه بصورت «ریبد‌» بارها تكرار شده.

8-       روستای « چــرمه » در جنوب كاخك چندین بار بصورت « چرم » آمده است.

9-       وجودمقبره پیران ویسه دردوكیلومتری غرب كاخك بربالای كوهی دركنارآبادی به نام «ایدو»كه درشاهنامه فردوسی به آن اشاره شده.

10-   وجود غاری موسوم به غار پارس ( پارت ) یا پارسه در حدود 4 كیلومتری جنوب شرقی كاخك كه مؤلف جغرافیای تاریخی گناباد ، شهری در آن محدوده را مركز پارتها می داند ، نیز نشان از سابقه تاریخی آن است.

11-   مؤلف كتاب نامبرده به نقل از كتاب طبقات ناصری از وقایع دوران غزنویان می نویسد :   « در سال 601 كه سلطان غازی معزالدین لشكر به طرف خوارزم برد ملك علاء الدین از غور لشكر به طرف ملحدستان و قهستان رفت و به طرف جناباد قهستان لشكر كشید و قلعه كاخ{ كاخك } جناباد رافتح كرد وغزو و جهاد بیشمار به جای آورد.» مطلب فوق نشان می دهد كه فتح قلعه كاخك درآن تاریخ اهمیت ویژه ای داشته وبه معنی تسلط برهمه گنابادبوده است.

12-    از آثار تاریخی و دارای اهمیت مسجد جامع پایین (سربازار) كه در سال 961 ه.ق به دستور شاهزاده سلطانم خواهر شاه طهماسب اول صفوی ساخته شده و در سال 1070 گچبری و تزئینات ایوان و محراب آن انجام شده.

13-    مسجد جامع علیا : اشعار گرداگرد محراب آن منقوش است كه تاریخ ساخت مسجد از آخرین بیت آن به 500 سال قبل برمی گردد.

سال تاریخش چو پرسیدم خرد سنجید و گفت    

                                          دانه ای دُر از صدف با آب و تاب آید برون

14- مساجد میرشاه میر ، خورك ، صیفا ، یعقوبان ، عطار ، نوری ، حسینیه حاج ابراهیم در بالا ، حاج محمد اشرف در پایین ، حسینیه آقا مهدی در مركز شهر ، مدرسه علمیه سربازار كه واقف آن مرحوم حاج حسن كرباسی بین سالهای 1100 تا 1200 می زیسته از دیگر آثار تاریخی این شهر كهن می باشد.

15-   كاخك دارای 4 چنار بزرگ است كه تقریباً در یك خط مستقیم در كنار آبراهه اصلی از بالا به پایین غرس شده اند. ارتفاع چنار بالا حدود 30 متر و پیرامون آن 5/6 متر و پیرامون آن 5/6 متر ، چنار سربازار پیرامون آن 5/5 متر چنارسرفنجان با پیرامون 10/6 متر و چنارخورك دارای پیرامون 25/6 متر می باشد.

http://iranjourney.mihanblog.com

کاخک؛ توزيع آب به روش پنج قرن پيش

شهر کاخک واقع در جنوبي ترين نقطه خراسان رضوي از توابع شهرستان گناباد مي باشد.

نوع کشاورزي اين شهر از نظام خرده مالکي تبعيت نموده و قدمت آن به تاريخ اين شهر بر مي گردد. جالب اين است که حداقل در طول پنج قرن اخير نظام توزيع آبياري آن تاکنون کوچکترين تغييري در آن صورت نگرفته و حتي زمان بندي توزيع آب بر مبناي شکل سنتي(فنجاني) که در بيشتر مناطق به ساعت تبديل گشته، در اين شهر بدون کوچکترين تغيير باقي مانده است.

ادامه نوشته

جمعیت

براساس آمار سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان گناباد ۱۱۰۱۳۵ نفر بوده که ۲درصد از جمعیت استان را شامل می‌شود. همچنین از کل جمعیت شهرستان ۵۵۷۴۶ نفر مرد و ۵۴۳۸۹ نفر زن هستند که بنابراین نسبت جنسی این شهرستان بیانگر پائین بودن درصد تعداد زنان به مردان در این شهرستان است. این نسبت در مقایسه با وضعیت استان که برابر ۱۰۱ می‌باشد، اختلاف کمی را نشان می‌دهد.

براساس آمار سال ۱۳۸۵ از کل جمعیت شهرستان گناباد ۶۱۸۲۹ نفر (۵۶ درصد) در نقاط شهری و ۴۸۳۰۶ نفر (۴۴ درصد) در نقاط روستایی سکونت داشته‌اند.

بر اساس سرشماری نفوس و مسکن آبانماه ۱۳۸۵، جمعیت بخش مرکزی و کاخک شهرستان گناباد ۷۹۷۸۴ نفر بوده است. از این تعداد ۴۶۵۱۰ نفر (۲۹/۵۸%) ساکن سه نقطه شهری گناباد، کاخک،‌بیدخت و ۳۳۲۷۴ نفر (۷/۴۱%) در چهار دهستان این منطقه سکونت داشته اند (سایت مرکز آمار ایران www.Armar.org.ir ) تراکم نسبی جمعیت در منطقه مورد مطالعه در سال ۱۳۸۵ ۳/۱۴ نفر در کیلومتر برآورد شده است. تراکم نسبی جمعیت در بخش مرکزی گناباد ۳۱/۱۵ و در بخش کاخک ۲۱/۸ نفر در کیلومتر مربع بوده است. به استناد سرشماری ۱۳۸۵ بالغ بر ۵/۸۴ درصد جمعیت منطقه گناباد (۶۷۴۱۷ نفر) ساکن بخش مرکزی و بقیه ۱۲۳۶۷ نفر در بخش کاخک زندگی می کنند. نتایج همین سرشماری نشان می دهد که در گناباد علاوه بر سه نقطه شهری حدود ۱۴۳ روستا، آبادی دارای سکنه یا مکان جمعیتی وجود دارد که ۶۵ مورد آن در بخش مرکزی و ۷۸ مورد در بخش کاخک استقرار دارند.

از مجموع ۱۴۳ نقطه جمعیتی غیر شهری در گناباد بیش از  آنها (۴۸ مورد) دارای جمعیت کمتر از ده نفر بوده اند که اطلاق روستا به آنها صحیح نمی باشد. از بین روستاهای محدوده مورد مطالعه  فقط ۴۳ روستای آن جمعیتی بالغ بر یکصد نفر داشته اند که ۲۳ مورد آن در بخش مرکزی و ۲۰ مورد در بخش کاخک استقرار داشته اند. بنابراین یکصد مورد از نقاط جمعیتی گناباد دارای جمعیت کمتر از ۱۰۰ نفر هستند لذا  کمبود جمعیت یکی از موانع اصلی توسعه یافتگی این روستاها می باشد.

شهرهای گناباد،‌کاخک و بیدخت نیز در سال ۱۳۸۵ به ترتیب ۳۶۹۹۶، ۴۵۷۷ و ۴۹۴۷ نفر جمعیت داشته اند. و جمعیت شهرهای بجستان و یونسی به ترتیب ۱۱۹۶۰ نفرو ۲۳۴۹ بوده اند

جدول زیر نشان دهنده تعداد جمعیت شهری و روستایی منطقه  گناباد در سال ۱۳۸۵ می باشد.

نام مکان	کل جمعیت ۱۳۸۵	تعداد خانوار	تعداد زن	تعداد مرد
جمع کل منطقه ای	۷۹۷۹۳	۲۲۳۰۴	۳۹۱۰۱	۴۰۶۹۲
جمع بخش مرکزی	۶۷۴۱۷	۱۸۲۰۶	۳۲۵۸۵	۳۴۸۳۲
دهستان پسکلوت	۸۷۶۶	۲۲۵۷	۴۴۶۳	۴۳۰۳
دهستان حومه	۱۶۷۰۸	۴۷۳۳	۸۳۲۲	۸۳۸۶
شهر گناباد	۳۶۹۹۶	۹۸۲۰	۱۷۳۶۶	۱۹۶۳۰
شهر بیدخت	۴۹۴۷	۱۲۵۹	۲۴۳۴	۲۵۱۳
جمع بخش کاخک	۱۲۳۷۶	۴۰۸۹	۶۵۱۶	۵۸۶۰
دهستان کاخک	۳۰۵۲	۱۱۱۸	۱۶۲۰	۱۴۳۲
دهستان زیبد	۴۷۴۷	۱۷۲۱	۲۵۴۸	۲۱۹۹
شهر کاخک	۴۵۷۷	۱۲۵۹	۲۳۴۸	۲۲۲۹

کاخک، نگینی سبز در کویری خشک

کاخک، نگینی سبز در کویری خشک

شهر کاخک در جنوب استان خراسان جنوبی و در دامنه کوهستانی به همین نام قرار دارد. وجه تسمیه این شهر به خوبی روشن نیست، عده ای می گویند به دلیل وجود درختان فراوان، به آن کاخَک (کاخ کوچک) می گفتند و به تدریج در لفظ محلی به «کاخک» معروف شده است.

این شهر به دلیل ییلاقی و خوش و آب هوا بودن، به «نگین سبز کویر» و نیز به دلیل چهار درخت چنار قدیمی چند صد ساله، به شهر «چهار چنار» مشهور شده است.

شهر کاخک علاوه بر آن، به دلیل وجود بارگاه مطهّر امام زاده محمد بن موسی الکاظم (ع) معروف به محمد عابد - برادر امام رضا (ع) - مورد توجه مردم منطقه جنوب خراسان قرار دارد.

قبل از پذیرش ولایت عهدی از طرف امام رضا (ع)، عباسیان، خاندان علوی را شکنجه و آزار می نمودند و بسیاری از آنها را در زندان های مخوف خود در بند کرده بودند. محمد بن موسی (ع) که علیه خلیفه خروج نموده بود، از جمله کسانی بود که در زندان مأمون به سر می برد، اما مقارن با جشن ولایت عهدی، به دستور وی آزاد شد. لکن پس از آن که امام رضا (ع) در طوس به شهادت رسید، دوباره دست گیر شد اما شبانه از زندان گریخت. اهالی خراسان که پیرو ولایت بودند، به یاری او شتافتند ولی در جنگی که بین عباسیان و علویان در منطقه کاخک روی داد، آن بزرگوار به شهادت رسید.

ارگ یا قلعهفرود، قلعه کاخک، پارک آبشار، چنارهای چند صد ساله، آسیاب های قدیمی و... از نقاط دیدنی این شهر به شمار می رود

فرستنده: علیرضا ولی زاده، از کاخک

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA

http://www.hawzah.net

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA

کاخک نگيني سبز در دل کوير

کاخک نگيني سبز در دل کوير

سفر و دل سپردن به دامن طبيعت، سير در زندگي اقوام ديگر، کسب اطلاع از تاريخ مکان هاي مختلف، اسباب سفري دروني براي هر انسان است تا در خويشتن خويش نيز سفر کند و از طريق آشنايي با پيرامونش تجربه کسب کند، جايگاهش را به عنوان اشرف مخلوقات در نظام هستي پيدا کند، از سرنوشت ديگران درس بگيرد و همسفر دردها، رنج ها و شادي هاي آدم هاي مختلف شود در تمام اعصار! انسان با سير در طبيعت و ديدن نظم شگرف دنياي آفرينش و پرسه در رموز دلدادگي آب و آبشار و درخت، خود را از درون مي يابد. سوغات يک سفرتنها محدود به خريد يا ثبت خاطره نمي شود، آن چه سوغات واقعي يک سفر خواهد بود کسب معرفت است و دست يابي به درک جديدي از دنيا، از زندگي و از نقش هايي که نقاش زندگي بر بوم سرنوشت مي زند. انسان پس از هر سفر دوباره متولد مي شود، سبک خواهد شد و در پي ساختني دوباره است. اين هاست که سفر را مهم مي کند. در اين بين چه ديدني هاي بسياري که در گوشه و کنار استان ما مهجور مانده اند. چه بسيار مناظر زيبا، اماکن و ابنيه تاريخي که با ديدار ما جان تازه اي مي گيرند و حکايت اعصار را روايت مي کنند

ادامه نوشته